Ostatni król Lidii, państwa w północno-zachodniej Azji Mniejszej. Na tronie zasiadł około 560 roku p.n.e. Jako władca doprowadził kraj do wielkiego rozkwitu. Opanował miasta greckie na wybrzeżu i rozszerzył panowanie Lidii aż po rzekę Halys. Sam jednak uległ wpływowi kultury greckiej. Utrzymywał ożywione stosunki z Grecją macierzystą, zwłaszcza z Delfami, do których wysłał dary wotywne. Przyczynił się do odbudowy świątyni Artemidy w Efezie. Na jego dworze gościli uczeni, artyści, filozofowie, poeci. Krezus stał się sławny ze względu na swoje bogactwa, których źródłem były kopalnie złota. Otaczał się zbytkiem i zwykł siebie nazywać najszczęśliwszym z ludzi. Nie zwrócił też uwagi na przestrogi mędrca Solona, który zwiedzał jego dwór w Sardes. Chciwy sławy, wszczął wojnę z Cyrusem II Starszym, królem Persji. Został przez niego pokonany w 546 roku p.n.e. Istnieje legenda, że przed wyruszeniem na Persję Krezus udał się do wyroczni delfickiej i zapytał, jaki będzie los jego wyprawy. Otrzymał odpowiedź, że jeśli zaatakuje Persów, zniszczy wielkie państwo. Uradowany, ochoczo udał się z wojskiem na wojnę. Kiedy przekroczył graniczną rzekę Halys i został pokonany przez Persów, okazało się, że wyrocznia ... czytaj dalej

Powieściopisarz, poeta, publicysta, krytyk literacki, dziennikarz, wydawca, działacz społeczny i polityczny. Pochodził z rodziny szlacheckiej. Dzieciństwo spędził u babki na Podlasiu, w Romanowie. Uczęszczał do szkół: w Białej Podlaskiej, Lublinie i Swisłoczy. W roku 1829 rozpoczął na Uniwersytecie Wileńskim studia w dziedzinie literatury. Na ten rok przypada też prawdopodobnie jego debiut literacki. Rok później został aresztowany za udział w spisku przedpowstaniowym. Zwolniony po dwóch latach dzięki staraniom rodziny, od 19 marca 1832 roku do lipca roku następnego przebywał pod nadzorem policyjnym w Wilnie, po czym wyjechał do majątku ojca Dołhe. W latach 1837-1853 gospodarował samodzielnie na Wołyniu (od 1840 r. w majątkach własnych -Gródku i Hubinie). Jesienią roku 1853 osiadł w Żytomierzu. W roku 1858 odbył kilkumiesięczną podróż do krajów Europy Zachodniej. Rok później objął w Warszawie redakcję „Gazety Codziennej” (od 1861 r. „Gazety Polskiej”), którą kierował do końca roku 1862. W styczniu 1863 roku, zagrożony aresztowaniem, wyjechał za granicę i osiadł w Dreźnie. W roku 1868 otrzymał obywatelstwo Saksonii. Kontakt z krajem utrzymywał przez obfitą korespondencję i współpracę z czasopismami ... czytaj dalej

Poeta i powieściopisarz, najwybitniejszy przedstawiciel literatury polskiego oświecenia, zwany przez współczesnych księciem poetów. Urodził się w Dubiecku nad Sanem. Najpierw uczył się w kolegium jezuickim we Lwowie, a następnie w latach 1751-1754 w seminarium duchownym misjonarzy w Warszawie. W latach 1759-1761 studiował w Rzymie. Po powrocie z Wiecznego Miasta został sekretarzem prymasa Władysława Łubieńskiego, a po wyborze na króla Stanisława Augusta stał się jednym z najbliższych współpracowników władcy. Uczestnik słynnych obiadów czwartkowych. W latach 1765-1767 był współzałożycielem i publicystą „Monitora”. W roku 1766 otrzymał godność biskupa warmińskiego z tytułem księcia (odtąd używał kryptonimu literackiego X.B.W.) i siedzibą w Heidelbergu (Lidzbarku). Tam stworzył dwór o ambicjach kulturalnych: zgromadził pokaźną bibliotekę, kolekcjonował obrazy, medale, sztychy, założył ogród, gościł ludzi pióra i artystów. Borykał się przy tym z dużymi trudnościami finansowymi, ponieważ władze pruskie zmniejszyły drastycznie dochody z biskupstw. W roku 1795 został arcybiskupem gnieźnieńskim. W latach 1798-1799 wydawał czasopismo „Co tydzień”, w którym publikował własne utwory. Największy ... czytaj dalej

Malarz polski. Znakomity akwarelista. Pochodził z rodziny szlacheckiej. Na życzenie matki rozpoczął studia prawnicze na uniwersytecie we Lwowie. Równocześnie uczęszczał na lekcje rysunku. Jako malarz został doceniony przez własne środowisko bogatego ziemiaństwa, które zaczęło u niego zamawiać obrazy lub rysunki. Szczególnie podobały się rysunki koni. W 1845 roku została wystawiona w Zakładzie im. Ossolińskich we Lwowie jego akwarela „Czwórka krakowska”, która przyniosła malarzowi uznanie i rozgłos. Odtąd Kossak poświęcił się tylko malarstwu. Obiektem jego zainteresowań stały się przede wszystkim konie. Podróżował po Podolu, Wołyniu i Ukrainie – odwiedzał dwory kresowego ziemiaństwa i malował sceny z tamtejszego życia, portrety, polowania, stadniny i sceny rodzajowe z końmi (ulubiony motyw -jeździec i koń). W latach 1851-1852 przebywał w Petersburgu, a w latach 1853-1856 mieszkał w Warszawie. W 1856 roku wyjechał do Paryża, gdzie doskonalił swoją sztukę malarską. W 1861 roku wrócił do kraju, a w rok później objął kierownictwo artystyczne „Tygodnika Ilustrowanego”. Zamieszczał w nim oraz w innych czasopismach („Kłosy”, „Przyjaciel Dzieci”) wiele swoich rysunków. W latach 1867-1868 ... czytaj dalej

Generał polski, naczelnik powstania 1794 roku. Polski i amerykański bohater narodowy. Pochodził z niezamożnej rodziny szlacheckiej. W latach 1765-1769 uczył się w Szkole Rycerskiej w Warszawie, a następnie został wysłany na koszt króla na studia do Francji, gdzie w Paryżu studiował inżynierię wojskową. W roku 1775 wyjechał do Stanów Zjednoczonych, by wziąć udział w wojnie o niepodległość tego kraju. Przebywał tam do roku 1783. Najpierw kierował pracami fortyfikacyjnymi, m.in. w West Point. W roku 1777 przyczynił się do zwycięstwa

pod Saratogą. Za zasługi dla Stanów Zjednoczonych został przez tamtejszy rząd mianowany generałem brygady. W roku 1784 wrócił do kraju i osiadł w majątku Siechanowicze. Podczas wojny z Rosją w roku 1792 w obronie Konstytucji 3 maja odznaczył się jako dowódca w bitwie pod Dubienką; za przyczynienie się do zwycięstwa w bitwie pod Zieleńcami otrzymał Virtuti Militari. Po przystąpieniu króla do konfederacji targowickiej podał się do dymisji i wyjechał za granicę, do Lipska, który stał się wtedy ośrodkiem polskiej emigracji patriotycznej, a potem do Drezna. Po drugim rozbiorze Polski (1793) postanowił wrócić do ojczyzny. Po przybyciu do Krakowa w roku 1794 rozpoczął (24 marca) powstanie ... czytaj dalej

Wybitny astronom polski, matematyk, ekonomista, lekarz, twórca teorii heliocentrycznej. Urodził się w Toruniu jako syn kupca. Po śmierci ojca chłopcem zaopiekował się wuj kanonik, późniejszy biskup warmiński – Łukasz Watzenrode. Dzięki niemu Mikołaj Kopernik po ukończeniu szkoły parafialnej w Toruniu podjął studia (1491-1495) na wydziale sztuk wyzwolonych w Akademii Krakowskiej. W roku 1495 został kanonikiem kapituły warmińskiej w siedzibą we Fromborku, ale już rok później (1496) wyjechał na studia do Bolonii. Studiował tam astronomię i prowadził obserwacje astronomiczne. W 1501 roku wrócił na kilka miesięcy do kraju, po czym ponownie wyjechał do Włoch, tym razem do Padwy, by na tamtejszym uniwersytecie zgłębiać tajniki prawa i medycyny. W roku 1503 na uniwersytecie w Ferrarze zrobił doktorat z prawa kanonicznego. Pod koniec tego roku wrócił do Polski. W latach 1504-1510 był sekretarzem wuja i jego lekarzem przybocznym; w tym czasie przebywał głównie na dworze biskupim w Lidzbarku Warmińskim. Tu też powstał około roku 1507 zarys teorii heliocentrycznej, obalającej dotychczasowy powszechny pogląd, że Słońce krąży wokół Ziemi, a nie odwrotnie. W 1510 roku Kopernik osiedlił się we Fromborku. W tym roku opisał ... czytaj dalej

Cesarz rzymski od 306 roku. Syn Kon-stancjusza I Chlorusa, wysokiego rangą dowódcy, i Heleny. Konstantyn spędził młodość w Nikomedii, która była siedzibą dworu cesarza Dioklecjana. Po abdykacji cesarza (305) ojciec Konstantyna został władcą zachodniej połowy cesarstwa rzymskiego, ale po roku zmarł i wojsko obwołało cesarzem jego syna. Konstantyn Wielki pobił nad Renem Germanów i zabezpieczył granice państwa. Część wodzów nie chciała pogodzić się z jego wyborem na cesarza, co wywołało wojny domowe. W roku 312 pokonał ostatecznie swoich rywali do tronu, Maksy-mina i Maksencjusza. Legenda mówi, że przed bitwą z Maksencjuszem zobaczył na niebie krzyż z napisem: In hoc signo vinces – „Pod tym znakiem zwyciężysz”. W następnym roku (313) ogłosił edykt mediolański, w którym zrównał chrześcijaństwo z religią rzymską. Zawarł też układ z władcą wschodniej połowy cesarstwa, Licyniuszem, i przestrzegał tej umowy, dopóki było mu to wygodne. W roku 323 zaatakował i pokonał Licyniusza i zawładnął całym cesarstwem rzymskim. W 325 roku przewodniczył (choć nie był wtedy jeszcze chrześcijaninem) soborowi nicejskiemu i zatwierdził jego postanowienia. Był pierwszym chrześcijańskim cesarzem rzymskim. Mimo że ... czytaj dalej

Drukarz i wynalazca niemiecki. Po ukończeniu nauki rozpoczął pracę w drukarni. Zajmował się wykonywaniem odbitek, do czego służyły wtedy ręczne prasy drukarskie. Drukowanie odbitek na nich odbywało się w ten sposób, że do pokrytej farbą płaskiej formy kładziono arkusz papieru, który następnie dociskano, po czym to samo robiono z następnymi arkuszami. Wydajność wynosiła trzysta odbitek na godzinę. Friedrich König długo pracował nad udoskonaleniem procesu druku, gdyż nie zadowalała go dotychczasowa sprawność maszyn drukarskich. W roku 1802 wpadł na pomysł płaskiej maszyny jednoobrotowej (rotacyjnej), ale na budowę jej prototypu musiał poczekać dziesięć lat. W 1810 roku, wymyślił prasę o napędzie parowym, ale nie znalazła ona szerszego zastosowania. Cały czas doskonalił swój pomysł maszyny sprzed ośmiu lat. Jego istotą było to, że czynność druku została zmechanizowana. W tym celu König wprowadził obracający się walec, który dociskał przeznaczony do zadrukowania arkusz papieru do przesuwanej pod nim formy. Forma przesuwała się kolejno w jedną lub w drugą stronę, a gdy wracała do położenia wyjściowego, stykała się z wałkami, które nakładały na nią farbę. Proces powtarzał się od początku. Nikt w ... czytaj dalej

Chiński myśliciel i filozof, twórca konfucjanizmu. Pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej. Wszechstronnie wykształcony, pracował na rozmaitych stanowiskach w rodzinnym państwie Lu (obecna prowincja Shandong). W czasach Konfucjusza Chiny były państwem rozdrobnionym, a w kraju panował chaos. Konfucjusz dążył do przywrócenia naruszonego porządku społecznego, a idea ta stała się podstawą jego doktryny filozoficznej i społeczno-etycznej, zwanej konfucjanizmem, w której kładł nacisk na sposoby rządzenia, doskonalenia osobowości oraz współżycia członków społeczeństwa. Idealizował przy tym przeszłość z czasów pierwszych władców z okresu Zachodniego Zhou (Czou). Twierdził, że ład społeczny zapanuje wtedy, gdy będzie się przestrzegać pięciu podstawowych zależności: syna od ojca, żony od męża, młodszego brata od starszego, podwładnego od panującego, przyjaciela od przyjaciela. Podstawowym ogniwem społecznym powinna być rodzina. Doktrynę swoją rozwijał przez całe życie. Publicznie zaczął ją głosić około 530 roku p.n.e. Około 510 roku p.n.e. został powołany na dwór księcia Lu. W latach 502-497 p.n.e. sprawował wiele funkcji ministerialnych – był m.in. najwyższym sędzią księstwa Lu. Konfucjusz ... czytaj dalej

Żeglarz włoski w służbie hiszpańskiej. Jedna z najwybitniejszych osobowości w dziejach żeglugi. Odkrywca Ameryki. Pochodził z Genui. Początkowo pracował jako tkacz, a następnie został agentem handlowym. Praca ta pozwoliła mu na odbywanie podróży do portów Morza Śródziemnego. Od 1476 roku przebywał w Portugalii, gdzie poślubił córkę mieszkającego w tym kraju żeglarza włoskiego. Na podstawie ówczesnych map, które pilnie studiował, Kolumb sądził, że Półwysep Iberyjski leży niedaleko wschodnich wybrzeży Azji. Był zatem przekonany, że można znaleźć krótszą drogę do Indii, płynąc w kierunku zachodnim. W roku 1484 przedstawił na dworze portugalskim projekt takiej podróży, ale nie uzyskał akceptacji dla swoich zamiarów. W roku 1485 zamieszkał w Kastylii. Po długich staraniach dwór hiszpański zgodził się na zorganizowanie wyprawy, która doszła do skutku w latach w 1492-1493 (I wyprawa). Wraz z dziewięćdziesięcioosobową załogą zamustrowaną na trzech statkach: „Santa Maria”, „Pinta” i „Nina”, Kolumb wypłynął w kierunku zachodnim. Najpierw odkrył Morze Sargassowe, a następnie 12 października 1492 roku (data odkrycia Ameryki) dopłynął do wyspy Guanahani na Bahamach i nazwał ją San Salvador. ... czytaj dalej