Podróżnik angielski, badacz Australii. W roku 1833 wyemigrował do Australii, chcąc poznać ten mało znany wówczas i tajemniczy kontynent. Osiedlił się jako farmer, a po pewnym czasie rozpoczął serie wypraw po australijskim kontynencie. W roku 1839 popłynął w głąb Zatoki Spencera u południowych wybrzeży Australii. Badał także tereny leżące wokół niej. Rok później (1840) odkrył w południowej części kontynentu bezodpływowe słone jezioro Torrens i Góry Flindersa (Australia Południowa), a następnie popłynął wzdłuż rzeki Murray (głównej rzeki Australii) : do jej ujścia. W latach 1840-1841 przedsięwziął podróż lą-dowąz Australii Południowej, wędrując od miasta Adelaide do Albany, wzdłuż Wielkiej Zatoki Australijskiej. Pierwszy dotarł do południowych krańców jezio-nazwanego potem jego imieniem. Eyre to leżące w depresji największe słone jezioro australijskie o głębokości do 12 metrów p.p.m., zajmujące około 9500 kilometrów kwadratowych. Okresowo zasilają je rzeki Cooper Creek i Warburton. Jezioro dzieli się na części: Eyre Północne oraz Eyre Południowe, połączone kanałem. W porze suchej częściowo wysycha. Dalszą podróż w głąb lądu uniemożliwił Eyre’emu brak słodkiej wody, kontynuował więc ... czytaj dalej

Wybitny malarz niderlandzki. Urodził się w Maaseyck niedaleko Maastricht, zmarł w Brugii. W latach 1422-1424 przebywał na dworze księcia Holandii Jana III Bawarskiego, dla którego pracował nad wyposażeniem jego rezydencji w Hadze. Przez cztery lata (1425-1429) pracował jako nadworny malarz księcia Bur-gundii Filipa Dobrego. W ramach tej służby wysłano go do Hiszpanii i Portugalii, by tam doskonalił warsztat i poznał nowe prądy w malarstwie. W roku 1432 wrócił do Holandii i osiadł w Hadze. Kupiwszy dom, ożenił się dwa lata później (1434). Wiódł dostatnie życie, ciesząc się ogólnym szacunkiem nie tylko jako znakomity malarz, ale także humanista o rozległych horyzontach i wszechstronnym wykształceniu. W swoich dziełach rozwinął styl malarstwa niderlandzkiego, zainspirowany pracami Melchiora Broederla-ma i Roberta Campina. Styl ów przetworzył w sobie tylko właściwy sposób: jego realistyczne malarstwo stało się punktem szczytowym renesansu północnoeuropejskiego. Głównym dziełem Jana van Eycka jest „Ołtarz Baranka Mistycznego” namalowany dla katedry Świętego Bawona w Gandawie w roku 1432, zwany też „Ołtarzem gandawskim”. Dzieło to składa się z 24 kwater, na których przedstawiono ponad 250 postaci ... czytaj dalej

Wybitny matematyk i fizyk grecki. Szczytowy okres jego działalności przypadł na czasy Ptolemeusza I (ok. 367-282 p.n.e.), kiedy to prowadził w Aleksandrii szkołę matematyczną. W głównym dziele „Stoicheia geometrías” („Elementy geometrii”) podjął się trudnej pracy usystematyzowania całości ówczesnej wiedzy matematycznej w formie prostego i jasnego wykładu. W dziele tym są zawarte wszystkie twierdzenia podstawowe. Euklides uważał, że ich rola w matematyce jest tak zasadnicza jak liter w alfabecie (po gr. ta stoicheia) – stąd tytuł dzieła. „Elementy geometrii” zawierają 465 tez. Dzieło składa się z XIII ksiąg, a każda z nich poświęcona jest innemu działowi matematyki. Księga I omawia podstawy planimetrii; II – algebrę geometryczną; III – własności okręgu i koła; IV – wielokąty; V – teorię proporcji Eudoksosa; VI – figury podobne; VII – podstawy geometrii i teorii liczb; VIII – proporcje ciągłe; IX – rozkład liczb na czynniki pierwsze; X – teorię niewymierności kwadratowych Teajteta; XI – podstawy stereometrii; XII – bryły podobne; XIII – wielokąty foremne. W niektórych wydaniach pojawiły się jeszcze księgi XIV i XV, lecz są ... czytaj dalej

Polski bibliotekarz, bibliograf, krytyk, historyk literatury i teatru, publicysta. Urodził się i zmarł w Krakowie. Po ukończeniu studiów filozoficznych i prawniczych na Uniwersytecie Jagiellońskim rozpoczął pracę w sądzie krakowskim, a następnie lwowskim. Od roku 1861 był członkiem Towarzystwa Naukowego Krakowskiego. W następnym roku (1862) został powołany na stanowisko podbibliotekarza i adiunkta bibliografii (nauki badającej i opisującej książki i dokumenty oraz zajmującej się ich spisywaniem według określonych zasad) w Szkole Głównej w Warszawie. We wstępnym wykładzie „O bibliografii” dał wyraz poglądom na bibliografię jako naukę. W latach 1865-1868 był wykładowcą bibliografii na tej uczelni. W roku 1868 wrócił do Krakowa, by objąć stanowisko dyrektora Biblioteki Jagiellońskiej – piastował je do roku 1905. Działalność swoją rozpoczął od sporządzenia katalogu dziesiętnego. Powiększył trzykrotnie księgozbiór biblioteki, wzbogacając go o wielką liczbę starodruków. Wprowadził też nowe działy: grafiki, czasopism, muzyki, druków ulotnych. Do pracy w bibliotece pozyskał nowych współpracowników, m.in. wybitnego bibliografa i historyka literatury Władysława Wisłockiego, autora pierwszego katalogu ... czytaj dalej

Holenderski filolog, filozof, teolog, pisarz, pedagog i wydawca, jeden z najsłynniejszych humanistów odrodzenia. Mając dwanaście lat, znał doskonale literaturę rzymską. Przeznaczony przez rodziców do stanu duchownego, młodość spędził w klasztorach Niderlandów i północnej Francji. Przebywał także w Combrai i Paryżu. W roku 1498 wyjechał do Anglii, gdzie zaprzyjaźnił się z wybitnym humanistą Thomasem More’em. Do roku 1521 wiele podróżował: zwiedził m.in. Włochy (nawiązał kontakt z Akademią Florencką), był kilkakrotnie w Anglii (wykładał na uniwersytetach w Cambridge i w Oksfordzie). W Wenecji wydał zbiór złotych myśli pisarzy starożytnych „Adagia”. W roku 1521 osiadł w Bazylei – tu rozwinął ożywioną działalność literacką i jako wykładowca. W roku 1529, po zwycięstwie reformacji w Bazylei, przeniósł się do katolickiego Fryburga. Mimo słabego zdrowia przez całe życie intensywnie pracował, torując drogę nowemu prądowi we wszystkich dziedzinach nauki. Uczony domagał się radykalnej reformy w Kościele w duchu ewangelii. Kładł nacisk na moralny charakter chrześcijaństwa, zwalczał zabobon, filozofię scholastyczną, formalizm obrzędowy, korupcję duchowieństwa, głupotę i rozwiązłość ... czytaj dalej

Grecki filozof, matematyk, astronom i geograf. Zajmował się także filologią, historią i muzyką. Sam nazwał się Filologiem. Pochodził z Cyreny, starożytnej kolonii greckiej znajdującej się na terenie dzisiejszej Libii. Od roku 236 zarządzał Biblioteką Aleksandryjską, dokonując krytycznego uporządkowania zbiorów. Pierwszy dokonał pomiaru południka ziemskiego. Obserwując Ziemia    Słońce z dwóch miejsc leżących w przybliżeniu na tym samym południku, stwierdził, że w chwili gdy w Syene (obecny Asuan w Egipcie) Słońce znajduje się w zenicie, w Aleksandrii odległość do zenitu wynosi 7° 12′ (jedną pięćdziesiątą kąta pełnego). Wyciągnął z tego wniosek, że kąt środkowy odpowiadający łukowi południka między obu miejscowościami równy jest także jednej piątej kąta pełnego, a więc obwód południka wynosi 50 odległości z Syene do Aleksandrii. Południk zatem (zwany przez uczonego promieniem Ziemi) ma długość 40 tysięcy stadiów, co w przeliczeniu wynosi 6300 kilometrów i jest zbliżone do rzeczywistej długości (6368 km). Eratostenes wyznaczył także kąt nachylenia eklip-tyki do równika niebieskiego. Wynalazł nową metodę pomiarów, polegającą na obliczaniu szerokości geograficznej na podstawie danych ... czytaj dalej

Filozof grecki. Urodził się na wyspie Samos. Do Aten przybył w 323 roku p.n.e. Podróżował po Jonii, nauczał w Mitylenie i Lampsakos. W 306 roku p.n.e. wrócił do Aten i tu spędził resztę życia. Zakupił w pobliżu Gaju Akademosa ogród; założył w nim szkołę zwaną Ogrodem Epikura. Jest autorem około 300 prac, z których dochowały się tylko fragmenty. Jako etyk, był twórcą filozofii życia szczęśliwego, równoznacznego z życiem moralnym. Celem i zasadą życia jest dążenie do przyjemności, która dzieli się na dwa rodzaje: przyjemność wypływającą z ruchu oraz przyjemność wynikającą z absolutnego spokoju, braku trosk (ataraksja). Podstawą wszelkich przyjemności jest rozwaga – nikt nie może być szczęśliwy, nie będąc mądrym i sprawiedliwym. Istotą filozofii Epikura był jego ateizm: twierdził co prawda, że bogowie istnieją, nie są jednak w stanie ingerować w dzieje wszechświata. Religia i strach przed śmiercią są głównymi przyczynami złego samopoczucia człowieka. Zadaniem filozofów powinno być uwolnienie ludzi od przesądów religii i lęku przed śmiercią, która jest tylko rozkładem atomów sprowadzającym absolutną apatię, a więc uwolnienie od cierpienia. Epikur głosił też przewagę życia prywatnego ... czytaj dalej

Niemiecki myśliciel, działacz rewolucyjny i producent tekstyliów. Był synem bogatego fabrykanta, właściciela zakładów włókienniczych. Nie ukończywszy szkoły średniej, zaczął pracować w biurze jednej z fabryk ojca, a następnie w dużej firmie handlowej w Bremie. W latach 1841-1842 odbywał służbę wojskową w Berlinie. W tym mieście poznał młodoheglistów, którzy wywarli wpływ na kształtowanie się jego światopoglądu. W latach 1842-1844 przebywał w Manchesterze w Anglii, pracując w zarządzie fabryki, której współwłaścicielem był jego ojciec. W roku 1844 wyjechał do Paryża – tam poznał Karola Marksa, z którym się zaprzyjaźnił. Zaczął wraz z nim działać w organizacjach robotniczych, m.in. w Związku Komunistów. Na polecenie związku Marks i Engels opracowali w latach 1847-1848 słynny „Manifest komunistyczny”, w którym przedstawili założenia ideologiczne tej organizacji. W okresie Wiosny Ludów, w latach 1848-1849, przebywał w Niemczech, prowadząc ożywioną działalność publicystyczną i biorąc udział w walkach. W latach 1850-1870 pracował ponownie w Manchesterze. Przez cały czas znajomości z Marksem wspierał go materialnie i doktrynalnie. Jego pisma filozoficzne poświęcone są głównie obronie i ... czytaj dalej

Ostatnia królowa Anglii z dynastii Tu-dorów. Przez historyków uważana za najznakomitszego władcę w historii tego kraju. Była córką Henryka VIII i jego drugiej żony Anny Boleyn. Po śmierci matki uznana przez parlament angielski za dziecko z nieprawego łoża została pozbawiona praw do tronu. Przebywała w odosobnieniu, a nawet przez pewien czas w więzieniu. Lata izolacji wykorzystała na naukę. Znała francuski, grecki, włoski i łacinę, czytała starożytnych pisarzy i filozofów. W roku 1558 po śmierci przyrodniej siostry, królowej Marii I Tudor, dwudziestopięcioletnia Elżbieta objęła tron Anglii na mocy testamentu ojca. W przeciwieństwie do Marii I Tudor, Elżbieta nie popierała katolicyzmu – ponownie ogłosiła niezależność Kościoła anglikańskiego od papieża i zerwała stosunki z katolicką Hiszpanią. Na mocy uchwalonych przez nią Acts of Su-premacy and Uniformity (1559) anglikanizm stał się religią państwową. Za wszelką cenę dążyła do podporządkowania Szkocji -uwięziła, a następnie skazała na śmierć królową Szkocji Marię Stuart, która miała prawo do dziedziczenia tronu po Elżbiecie. Do uwięzienia przyczynił się także fakt, że Maria była żarliwą katoliczką, a Elżbieta fanatycznie nienawidziła ... czytaj dalej

Polski kompozytor i pedagog. Urodził się w Grodkowie, gdzie w latach 1775-1781 uczęszczał do szkoły powszechnej i śpiewał w chórze kościelnym. Od roku 1781 uczył się w szkole dominikanów i w gimnazjum jezuickim we Wrocławiu. W tym mieście śpiewał i grał w chórze i kapeli klasztornej, a następnie w chórze operowym i orkiestrze teatralnej. Wcześnie zaczął komponować. W roku 1782 został wykonany we wrocławskim kościele Świętego Wojciecha jego motet „Ave Maria gratiae plena”. Elsner odnosił sukcesy jako solista, ponieważ miał piękny głos, muzykował też jako skrzypek kameralista. Na uniwersytecie wrocławskim rozpoczął najpierw studia teologiczne, wkrótce jednak przeniósł się na wydział lekarski. Studia medyczne miał zamiar kontynuować w Wiedniu, dokąd wyjechał jako stypendysta jesienią 1789 roku, lecz przerwała je długotrwała choroba. Po wyzdrowieniu postanowił całkowicie poświęcić się muzyce. Jesienią 1791 roku przeniósł się do Brna, gdzie został skrzypkiem w orkiestrze teatralnej, a w następnym roku udał się do Lwowa, by tam objąć posadę kapelmistrza orkiestry teatru (1792-1799). Wystawił w nim swoje dwie opery do tekstów niemieckich. Po objęciu w roku 1795 przez Wojciecha Bogusławskiego sceny ... czytaj dalej