Sowiecki działacz komunistyczny. Pochodził z Wileńszczyzny, z polskiej rodziny szlacheckiej. Jako uczeń wileńskiego gimnazjum, zaczął działać od roku 1894 w młodzieżowych kółkach socjalistycznych. Był jednym z głównych inicjatorów utworzenia w roku 1900 Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy. W roku 1902 został członkiem Komitetu Zagranicznego SDKPiL, a w roku 1903 członkiem jej Zarządu Głównego. W latach 1905-1907 kierował rewolucją na ziemiach polskich. Sześciokrotnie aresztowany przez władze carskie, dwa razy był zsyłany na Sybir: łącznie na katordze, zesłaniu i w więzieniach przebył 11 lat. Trzykrotnie zbiegł z zesłania na Syberii. W roku 1908 został osadzony w Cytadeli warszawskiej; tu napisał „Pamiętnik więźnia”. W roku 1912 aresztowany ponownie i osadzony w więzieniu w Moskwie, odzyskał wolność podczas rewolucji lutowej 1917 roku. W sierpniu tego roku został członkiem Komitetu Centralnego Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji (bolszewików). Podczas rewolucji październikowej był jednym z głównych organizatorów i przywódców powstania zbrojnego w Piotrogrodzie. U boku Lenina kierował ochroną Pałacu Smolnego oraz zdobyciem Poczty Głównej i Telegrafu. Był jednym z przywódców Komitetu ... czytaj dalej

Najwybitniejszy po Peterze Paulu Ru-bensie malarz flamandzki XVII wieku. Urodził się w Antwerpii, zmarł w Londynie. W latach 1609-1612 był uczniem Hendrika van Balena. Mając lat 19, został przyjęty do gildii Św. Łukasza w Antwerpii. W latach 1618-1620 był współpracownikiem Rubensa. W roku 1620 wyjechał po raz pierwszy do Anglii, a w roku następnym do Włoch, gdzie pozostawał do 1627 roku. Przebywał przede wszystkim w Genui, będąc cenionym portrecistą. Z tego okresu pochodzi portret „Kardynał Guillo Bentivoglio” oraz liczne portrety bogatych genueńskich rodzin. Po powrocie do Antwerpii otrzymał zaproszenie na dwór do Brukseli, lecz z niego nie skorzystał. W Antwerpii wykonywał także zlecenia dla dworu holenderskiego. W tym czasie tworzył kompozycje religijne (m.in „Św. Hieronim”, „Męczeństwo św. Sebastiana”), mitologiczne (m.in. „Zuzanna w kąpieli”) i portrety mieszczan. W roku 1632 udał się w drugą podróż do Londynu i z krótką przerwą pozostał tam do końca życia jako malarz Karola I („Król Karol I ze stajennym i pa-ziem”, „Popiersie Karola I w trzech ujęciach”, „Portret konny Karola I”), ciesząc się szczególnymi względami władcy i szacunkiem dworu. Otrzymał też ... czytaj dalej

Czeski kompozytor, dyrygent i pedagog. Pierwszych lekcji gry na skrzypcach prawdopodobnie udzielał mu ojciec – wiejski muzykant i oberżysta. Następnie uczył go miejscowy nauczyciel. Jako kilkunastoletni chłopak, grywał w ogrodach i występował na uroczystościach kościelnych. W latach 1854-1856 terminował u rzeźnika w Zlonicach, tam również uczył się muzyki u miejscowego kompozytora i kantora A. Lieh-manna, a także u dyrygenta chóru. Za sprawą Liehmanna we wrześniu 1857 roku podjął studia w praskiej szkole organistów, utrzymując się z lekcji gry na fortepianie. W roku 1859 ukończył szkołę jako jeden z trzech prymusów, z opinią: „Wspaniały, ale raczej praktyczny talent”. Podczas recitalu dyplomowego wykonał m.in. własne „Preludia i fugi”. W roku 1861 powstało opus I – „Kwintet smyczkowy a-moll”. Rok później został altowiolistą w znanej praskiej orkiestrze „Pro-zatimni divadlo”. Rok 1865 był przełomowy: powstały dwie symfonie (I i II), „Koncert wiolonczelowy A-dur”, cykl pieśni „Cyprysy”. W latach 1865-1870 Dvofäk pracował w orkiestrze pod dyrekcją Bedficha Smetany, gdzie miał okazję poznać wielkie dzieła oratoryjne i operowe. W 1870 roku skomponował pierwszą operę ... czytaj dalej

Najwybitniejszy malarz i grafik niemiecki okresu renesansu. Był trzecim z ośmiorga dzieci złotnika Albrechta starszego z Norymbergi. W 1485 roku zaczął pobierać nauki w pracowni ojca, a następnie w latach 1486-1489 u malarza Michaela Wolgemuta. Wykonywał różne zamówienia: ołtarze skrzydłowe, wizerunki fundatorów, obrazy dewocyjne, projekty witraży, drzeworyty i miedzioryty. W roku 1490 wędrował po Szwajcarii i Alzacji, a w latach 1494-1495 i 1505-1506 przebywał we Włoszech (pierwsza podróż do Włoch była spowodowana ucieczką z Niemiec przed panującą wtedy zarazą), gdzie poznał zdobycze renesansu włoskiego. Lata 1520-1521 spędził w Niderlandach. Działał w rodzinnym mieście, Norymberdze, prowadząc warsztat malarski i graficzny. Ożenił się z Agnes Frey, córką rzemieślnika, ale małżeństwo było bezdzietne. Najwybitniejszym dziełem pierwszego okresu twórczości jest cykl 14 drzeworytów do „Apokalipsy” (1498), cykl malarskich autoportretów artysty oraz miedzioryty, m.in. „Syn marnotrawny”. Zainspirowany ideałami humanistycznymi po powrocie z Włoch namalował słynne dzieło „Adam i Ewa” (1507), będące wynikiem prowadzonych od roku 1500 studiów nad idealnymi proporcjami ciała ludzkiego. W latach 1508-1509 ... czytaj dalej

Wynalazca brytyjski. Urodził się w Dreghorn w hrabstwie Ayrshire, zmarł w Dublinie. Z zawodu był weterynarzem, a wynalazcą stał się z przypadku. Pewnego razu, obserwując, jak jego synek jeździ na rowerze, postanowił mu to ułatwić. Ze starego gumowego fartucha lekarskiego wykonał rurkę, której końce skleił ze sobą. Rurka przybrała w ten sposób formę pierścienia. Po nałożeniu pierścienia na koło i napompowaniu doń powietrza Dunlop uzyskał prawzór opony. Tak skonstruowany rower z ogumionymi kołami napełnionymi powietrzem zainteresował właściciela sklepu z rowerami, który zaproponował wynalazcy założenie spółki w celu upowszechnienia opony pneumatycznej. W roku 1888 Dunlop uzyskał patent na swój wynalazek. W 1890 roku założył w Belfaście spółkę „Pneumatic Tyre and Booth Cycle Agency”, która zaczęła produkować opony. Siedem lat później (1895) wraz ze wspólnikiem uruchomił fabrykę, która na skalę przemysłową rozpoczęła produkcję opon rowerowych i samochodowych. W roku 1896 John Boyd Dunlop założył firmę „Byr-ne Brothers India Rubber Company, Ltd”. Cztery lata później, w roku 1900, zmienił nazwę na „Dunlop Rubber Company, Ltd”. Firma Dunlopa, w której podstawą produkcji był kauczuk, ... czytaj dalej

Polski rzeźbiarz i malarz. Studiował w Warszawie i w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych (m.in. w pracowni Konstantego Laszczki), którą ukończył w roku 1897. W latach 1904-1909 był profesorem rzeźby w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie, a następnie przeniósł się do Krakowa, gdzie przebywał od roku 1910 do wybuchu I wojny światowej. W 1914 roku wyjechał do Londynu, a potem do Paryża. W roku 1923 wrócił do Polski i został profesorem Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. W czasie II wojny światowej był aresztowany (1940) przez Niemców i wywieziony do Oświęcimia. Po wyzwoleniu wrócił w roku 1945 do Krakowa i ponownie objął katedrę rzeźby na tamtejszej uczelni. Od roku 1955 był profesorem Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Po czterech latach pobytu w stolicy wyjechał (1959) do Wrocławia i został wykładowcą w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych. W pierwszych pracach, m.in. w „Portrecie Szczygliń-skiego” (1897) widać jeszcze wpływy impresjonizmu przy zdecydowanej już bryle kompozycji. W rzeźbach „Fatum” i „Tchnienie” (1901) widoczne są wpływy metafizycznego irracjonalizmu Młodej Polski. Kompozycja „Bolesław Śmiały” (1912) jest końcowym etapem modernizmu. W pracach z lat 1908-1914 przejawiają ... czytaj dalej

Prawodawca ateński, twórca pierwszego pisanego kodeksu praw. Pochodził ze starego rodu szlacheckiego. Wybrany na archonta (jeden z dziewięciu najwyższych urzędników w Atenach), w 621 roku p.n.e. otrzymał polecenie spisania prawa zwyczajowego i uregulowania porządku prawnego. Czynność tę powierzano zawsze w Grecji osobie cieszącej się powszechnym zaufaniem, zwanej „pojednawcą” lub „osobą pamiętającą o słuszności”. Drakon spisał więc po raz pierwszy istniejące do jego czasów prawo zwyczajowe, zwłaszcza zaś prawo karne. Mniej więcej w tym samym czasie we wszystkich skodyfikowanych ustawodawstwach greckich został określony wymiar kary i odtąd sędzia nie mógł już karać dowolnie. Przepisy prawne często miały jednak charakter zemsty. Prawodawstwo Drakona nie różnicowało przestępstw na mniejsze i większe, rozróżniało jednak zabójstwo umyślne i nieumyślne, to znaczy zabójstwo prawnie dozwolone, na przykład w obronie własnej. W wypadku zabójstwa mimowolnego karą było wygnanie lub grzywna pieniężna. Gdy sprawca pozostawał nieznany, składano w Atenach doniesienie do prytanów (wysocy urzędnicy rady), a ci oczyszczali kraj od zmazy, rzucając przekleństwo na mordercę i usuwając poza granice kraju narzędzie ... czytaj dalej

Angielski korsarz i odkrywca. Tradycje żeglarskie wyniósł z domu – był synem marynarza. Przeszedłszy przeszkolenie żeglarskie, zaczął pływać na statkach kupieckich. W wieku 18 lat poprowadził po raz pierwszy samodzielnie statek, odbywając rejs z Anglii do Zatoki Biskajskiej. Od roku 1565 brał udział w handlu niewolnikami przewożonymi z Afryki do Ameryki na plantacje trzciny cukrowej i kawy. Podczas jednej z wypraw na trasie Ameryka Srodkowa-Indie poniósł w starciu z Hiszpanami duże straty. Wydarzenie to stało się powodem przedsiębrania wypraw łupieskich przeciwko Hiszpanom (co było wówczas powszechnym zwyczajem) za wiedzą i przyzwoleniem angielskiej królowej Elżbiety I. W latach 1570-1572 dokonał napadów na hiszpańskie posiadłości w Ameryce Środkowej, grabiąc przybrzeżne miejscowości. Łupy, które zebrał podczas tych wypraw, zasiliły fundusz przeznaczony na rozbudowę floty angielskiej. W grudniu 1577 roku wyruszył na kolejną wyprawę przeciwko Hiszpanom, planując złupienie posiadłości hiszpańskich w Ameryce Południowej od strony Oceanu Spokojnego. Podczas podróży dowiódł, że Ziemia Ognista jest wyspą. Grabiąc wybrzeże Chile i Peru, dopłynął do północnej Kalifornii, którą nazwał Nowym Albionem, i zajął ją ... czytaj dalej

Wybitny powieściopisarz rosyjski, mistrz prozy psychologicznej. Był synem lekarza. W roku 1843 został absolwentem Wojskowej Szkoły Inżynieryjnej w Petersburgu i wstąpił do wojska, ale w jego szeregach pozostał tylko przez rok, po czym poświęcił się pracy literackiej. Trzy lata później (1846) wydał swoją pierwszą powieść „Biedni ludzie”. Zyskał nią uznanie nie tylko czytelników, ale i krytyki, która zaliczyła Dostojewskiego do wybitnych twórców rosyjskiej „szkoły naturalnej”. W roku
1849    został aresztowany za przynależność do tajnego rewolucyjnego koła pietraszewców i 22 grudnia tegoż roku skazany na karę śmierci, którą w ostatniej chwili (tuż przed oddaniem strzałów) zamieniono na cztery lata katorgi i służbę wojskową. 23 stycznia
1850    roku przybył na katorgę do Om-ska. Odbywał ją do połowy lutego roku 1854, po czym spędził na Syberii jeszcze pięć lat na przymusowej służbie wojskowej. Wro-ku 1859 wrócił do Petersburga. We wrześniu 1860 roku zaczął publikować w czasopiśmie „Nowyj Mir”, a następnie „Wriemia” „Wspomnienia z domu umarłych”, ukazujące przeżycia z czasów katorgi. W tym czasie założył razem z bratem pismo literackie, które wkrótce ... czytaj dalej

Austriacki fizyk i astronom. Uczył się w gimnazjum w Salzburgu, a następnie wyjechał do Wiednia. Ukończył zarówno stadia na tamtejszej politechnice, jak i na uniwersytecie. Po studiach podjął pracę jako nauczyciel szkoły średniej w Pradze. W roku 1847 został profesorem Akademii Górniczej w Chemnitz. Od roku 1851 był profesorem uniwersytetu w Wiedniu i dyrektorem Instytutu Fizyki. Ogłosił liczne prace z zakresu aberracji światła, teorii barw i przyrządów optycznych, to znaczy teorii mikroskopu i dalmierza. W roku 1842 ogłosił pracę pt. „Uber das farbige Licht der Doppelsterne” („O kolorowym świetle gwiazd podwójnych”), w której uzasadnił teoretycznie obserwowane w optyce i akustyce zjawisko zmiany częstotliwości fal przy ruchu względnym obserwatora i źródła fal, tak zwane zjawisko Dopplera. Na podstawie podanych zależności próbował wyjaśnić różnice barw gwiazd podwójnych. Zjawisko Dopplera pozwoliło stwierdzić na podstawie obserwacji barwy światła gwiazd rozszerzanie się wszechświata. W tak zwanych radarach dop-plerowskich znalazło ono zastosowanie do określenia prędkości szybko poruszających się przedmiotów, na przykład samochodów, samolotów, rakiet i sztucznych satelitów. Zjawisko to niezależnie od ... czytaj dalej