Biografie » C

Tytus Chałubiński

admin — Sun, 02 May 2010 16:35:48 +0000

Wybitny lekarz i przyrodnik. Urodził się w Radomiu, zmarł w Zakopanem i tam, zgodnie z życzeniem, został pochowany. Studia lekarskie rozpoczął w Akademii Medyko-Chirurgicznej w Wilnie; kontynuował je w Dorpacie i Wiirzburgu. Wróciwszy do kraju, prowadził praktykę lekarską, w wolnych chwilach zajmując się badaniami z zakresu mineralogii, chemii i botaniki. W roku 1846 został członkiem Królewskiego Towarzystwa Botanicznego w Raty-zbonie. Rok później rozpoczął pracę w Szpitalu Ewangelicznym w Warszawie, szybko zdobywając sławę wybitnego lekarza klinicysty. W roku 1848 wziął udział w powstaniu węgierskim jako kierownik ambulansu lekarskiego. W roku 1857 otrzymał stanowisko profesora terapii szczegółowej i kliniki chorób wewnętrznych w Akademii Medyko-Chirurgicznej w Warszawie. W latach 1862-1869 był profesorem na Wydziale Lekarskim Szkoły Głównej, lecz zrezygnował ze stanowiska po przemianowaniu tej uczelni na uniwersytet z językiem wykładowym rosyjskim. W roku 1861 został powołany do Tymczasowej Rady Miasta Warszawy. Jako radny, opracował projekt reformy szkolnictwa średniego. W późniejszych latach uczestniczył w organizowaniu Kasy im. Mianowskiego (instytucji naukowej, której celem było zbieranie funduszów społecznych na ... czytaj dalej

Stefan Czarniecki

admin — Sun, 02 May 2010 16:33:42 +0000

Wybitny dowódca wojskowy, bohater walk wyzwoleńczych w czasie najazdu szwedzkiego. W roku 1655 został kasztelanem kijowskim, dwa lata później (1657) wojewodą ruskim, a w roku 1665 otrzymał (na kilka dni przed śmiercią) godność hetmana polnego koronnego. Brał udział w licznych wyprawach przeciwko Kozakom. Podczas jednej z takich wypraw przeciwko wojskom tatarsko-kozackim pod wodzą Bohdana Chmielnickiego, w bitwie pod Żółtymi Wodami (1648), dostał się do niewoli tatarskiej, a następnie kozackiej. Po zawarciu ugody w Zbo-rowie (1649) został zwolniony. Jeszcze kilkakrotnie uczestniczył w wyprawach antykozackich, m.in. w roku 1651 walczył zwycięsko pod Beresteczkiem. W roku 1655 wojska króla szwedzkiego Karola X Gustawa najechały Polskę. Stefan Czarniecki stanął po stronie króla Jana Kazimierza. Wierny królowi, mimo początkowo beznadziejnej sytuacji (ponadtrzykrotnie większa armia szwedzka), bronił w roku 1655 przez trzy tygodnie Krakowa; podpisawszy honorową kapitulację, opuścił miasto wraz z wojskami. Król mianował go w roku 1656 regimentarzem, co w tym wypadku oznaczało dowództwo wojsk polskich. Po klęsce pod Gołębiem w lutym 1656 roku Czarniecki zastosował taktykę wojny podjazdowej, tzw. szarpanej, przy pomocy partyzanckiego ... czytaj dalej

Sir Winston Leonard Spencer Churchill

admin — Sun, 02 May 2010 16:32:21 +0000

Brytyjski mąż stanu, długoletni przywódca Partii Konserwatywnej, pisarz. Absolwent wojskowej szkoły kawalerii. Pełnił służbę wojskową w Indiach; uczestnik brytyjskiej wyprawy do Sudanu, mającej na celu podbój tego kraju. W latach 1899-1900 brał udział w wojnie Anglii z Burami, potomkami pierwszych kolonizatorów holenderskich w Afryce Południowej, którzy bronili swoich republik – Transwalu i Oranii. Z wojny tej nadsyłał do gazet londyńskich korespondencje. W roku 1900 rozpoczął działalność polityczną: został posłem do parlamentu z ramienia konserwatystów, a w latach 1906-1922 był posłem z ramienia liberałów. W latach 1908-1910 otrzymał tekę ministra handlu, w 1910-1911 ministra spraw wewnętrznych, a w 1911-1915 został pierwszym lordem admiralicji, czyli zwierzchnikiem brytyjskiej marynarki wojennej. W okresie I wojny światowej doprowadził do wysadzenia desantu na półwyspie Gallipoli (Geli-bolu), który miał zdobyć Dardanele, lecz wyprawa nie udała się, a Churchilla zdegradowano do stanowiska dowódcy pułku. W roku 1917 powrócił do działalności politycznej, obejmując funkcję ministra zaopatrzenia wojskowego, a dwa lata później ministra wojny i lotnictwa, którym był do roku 1921. W tymże roku otrzymał stanowisko ... czytaj dalej

Ruhollah Chomeini

admin — Sun, 02 May 2010 16:32:04 +0000

Polityk irański, działacz narodowy i religijny, zwierzchnik szyitów (ajatollah). Był wnukiem i synem szyickich przywódców religijnych. Kiedy miał pięć miesięcy, z rozkazu lokalnego notabla został zamordowany jego ojciec. Chłopiec wychowywany był przez matkę, ciotkę i starszego brata. Nauki pobierał w różnych islamskich szkołach. Około roku 1922 osiedlił się w Qoom. Osiem lat później (1930) przyjął przydomek od miasta Khomeyn. Był nauczycielem szyitów: pisał liczne rozprawy na temat filozofii islamu, islamskiego prawa, etyki, będące w opozycji do ówczesnej władzy szacha Re-zy Pahlawiego. W roku 1950 otrzymał godność ajatollaha, najważniejszego islamskiego przywódcy religijnego, a na początku lat sześćdziesiątych (1962) uzyskał tytuł wielkiego ajatollaha, co uczyniło go jednym z największych przywódców religijnych społeczności szyickiej w Iranie. Zaczął coraz głośniej przeciwstawiać się rządzącemu szachowi, będąc zdecydowanym przeciwnikiem postępującej europeizacji w państwie islamskim, za co został skazany na wygnanie. W latach 1964-1979 przebywał w Turcji, Iraku i Francji, skąd kierował działaniami zmierzającymi do obalenia szacha. Od połowy lat siedemdziesiątych wpływy ajatollaha znacznie wzrosły w ... czytaj dalej

Piotr Iljicz Czajkowski

admin — Sun, 02 May 2010 16:29:28 +0000

Wybitny rosyjski kompozytor, dyrygent i pedagog. W dzieciństwie głęboko przeżył śmierć matki. Przez całe życie nie miał właściwie domu, tułał się po hotelach, stale zmieniał moskiewskie mieszkania, które wynajmował, miesiące letnie spędzał w majątkach przyjaciół. W latach 1866-1878 był profesorem w moskiewskim konserwatorium. Troskliwie opiekował się młodszymi braćmi i dziećmi siostry, na które przelał swoje uczucia. Gorączkowo poszukiwał miłości, zrozumienia i bezpieczeństwa u Nadzieżdy von Meck „swego najlepszego przyjaciela”, jak o niej pisał, oraz mecenasa (dzięki jej pomocy materialnej poświęcił się całkowicie komponowaniu), także u swego ucznia S. Taniejewa i służącego Aloszy Sofronowa. Nieudane małżeństwo, próba samobójcza, wreszcie nagła śmierć, do końca nie wyjaśniona (jedni twierdzą, że Czajkowski padł ofiarą panującej wtedy cholery, inni zaś, że było to samobójstwo), zakończyły burzliwe, pełne niepokojów życie kompozytora. Z bogatej korespondencji, jaką po sobie pozostawił, wynika, że Czajkowski był nieśmiałym, pełnym kompleksów człowiekiem, skrytym introwertykiem w kontaktach bezpośrednich, wylewnym zaś w listach. Ulegał krańcowo zmiennym nastrojom: raz uciekał od ludzi ... czytaj dalej

Pierre de Coubertin

admin — Sun, 02 May 2010 16:28:35 +0000

Francuski historyk i pedagog. Był spadkobiercą znanej rodziny francuskiej. Już w czasach studenckich doceniał wagę sportu. Chcąc lepiej poznać model systemu edukacyjnego, mającego na celu kształcenie fizyczne i moralne młodzieży, jeździł kilkakrotnie do Wielkiej Brytanii, której szkolnictwo pod tym względem uważał za ideał. Wkrótce stał się ekspertem w dziedzinie sportu i zorganizował sport amatorski we Francji. W roku 1888 wysunął ideę wznowienia igrzysk olimpijskich i jednocześnie określił kodeks sportowca amatora. Nowożytne igrzyska miały być organizowane na wzór igrzysk greckich, które odbywały się co cztery lata w czasie letniego przesilenia dnia z nocą w Olimpii na Peloponezie. Przed rozpoczęciem igrzysk ogłaszano święty pokój, nakazujący zaprzestanie wszelkich walk i gwarantujący bezpieczeństwo wszystkim uczestnikom igrzysk. Z całej Grecji i jej kolonii przybywali zawodnicy, którymi mogli być tylko wolni i o nieposzlakowanej opinii Hellenowie. Nad przebiegiem uroczystości czuwali wybrani sędziowie, którzy sprawdzali uprawnienia zgłaszających się zawodników, odbierali od nich przysięgę przestrzegania obowiązujących przepisów, rozstrzygali o zwycięstwie w wątpliwych wypadkach i rozdawali nagrody. Zwycięzcy ... czytaj dalej

Paul Cezanne

admin — Sun, 02 May 2010 16:20:02 +0000

Malarz francuski, jeden z najwybitniejszych twórców sztuki współczesnej. Urodził się w Aix-en-Pro-vence, zmarł tamże. W rodzinnym mieście zaczął (pod naciskiem ojca) studiować prawo. W roku 1861 wyjechał do Paryża i rozpoczął studia (do roku 1864) w Académie Suisse. Jednocześnie w Luwrze studiował dzieła dawnych mistrzów, m.in. Petera Paula Rubensa, Nicolasa Poussina i Eugene’a Delacroix. Zaprzyjaźnił się z Camile’em Pissarem. W roku 1862 związał się ze środowiskiem przyszłych impresjonistów, a w roku 1874 brał udział w ich pierwszej wystawie. Jego prace, regularnie nadsyłane na Salon Paryski, były odrzucane (z wyjątkiem lat 1882 i 1889). Od lat osiemdziesiątych XIX stulecia przebywał głównie w rodzinnej miejscowości, pracując w samotności. W początkowym okresie malował nastrojowe pejzaże, portrety, martwe natury i symboliczne sceny figuralne („Kuszenie św. Antoniego”, „Martwa natura z samowarem”, „Idylla”). Pod wpływem impresjonistów podjął bezpośrednie studia z natury, co spowodowało rozjaśnienie jego palety i podkreślenie roli światła w budowaniu formy, która, w przeciwieństwie do rozedrganej formy impresjonistów, pozostała zwarta. Forma zaczęła być coraz istotniejsza – ... czytaj dalej

Oliver Cromwell

admin — Sun, 02 May 2010 16:19:04 +0000

Przywódca rewolucji angielskiej z lat 1640-1660 (przewrotu politycznego, ustrojowego i społecznego, który doprowadził do czasowego obalenia monarchii i stanowił pierwszy etap przejścia do społeczeństwa burżuazyjnego). Pochodził z zamożnej rodziny szlacheckiej. Błyskotliwą karierę polityczną rozpoczął w czasie wojny domowej (między królem a parlamentem) po roku 1642. Wraz z 60 kawalerzystami przyłączył się do armii Parlamentu Długiego i wkrótce zasłynął jako znakomity przywódca i organizator. Najpierw utworzył oddział kawalerii, a potem zorganizował dwanaście pułków jazdy purytańskiej. Na ich czele odniósł szereg zwycięstw nad zwolennikami króla, m.in. w bitwie pod Marston Moor (1644) oraz jako naczelny wódz armii parlamentu pod Naseby (1645), gdzie umiejętnie wykorzystał, zagrzewając do zwycięskiej walki, purytańską żarliwość religijną młodych żołnierzy. Dowódcami oddziałów wojskowych mianował oficerów wyróżniających się zdolnościami i zasługami. Był pury-taninem, czyli wyznawcą Kościoła anglikańskiego dążącym do czystości doktrynalnej, bez pozostałości katolicyzmu, i propagującym wstrzemięźliwy, surowy tryb życia. Po zwycięstwie pod Naseby faktycznie objął władzę w kraju. Zająwszy w roku ... czytaj dalej

Nicolas Leonard Sadi Carnot

admin — Sun, 02 May 2010 16:05:53 +0000

Fizyk francuski, jeden z twórców teorii silników cieplnych. Urodził się w Paryżu jako pierworodny syn Laza-re’a Nicolasa Carnota (1753-1823), wybitnego francuskiego generała i męża stanu, utalentowanego dowódcy, mistrza sztuki fortyfikacyjnej, matematyka, twórcy geometrii rzutowej, współtwórcy armii rewolucyjnej podczas Wielkiej Rewolucji Francuskiej, członka Dyrektoriatu, członka Trybunału, ministra wojny, ministra spraw wewnętrznych. Reszta rodziny Carnota była także uzdolniona i oddała Francji nieocenione zasługi. Brat Hippolyte był senatorem i ministrem oświaty, a jego syn Marie François Sadi w latach 1887-1894 – prezydentem Francji. Nicolas Léonard Sadi poświęcił się fizyce, w której najbardziej interesowały go przemiany ciepła w inne formy energii. Prowadził w tej dziedzinie badania, a swoje wnioski zawarł w pionierskiej pracy z zakresu termodynamiki pt. „Réflexions sur la pui- ssance motrice de feu et les machines propres a développer cette puissance” („Rozważania nad siłą motoryczną ognia i maszynami zdatnymi do rozwijania tej siły”). Książka ukaza- ła się w roku 1824. Jej autor miał zaledwie 28 lat. Carnot pierwszy zwrócił uwagę na to, że pracę użyteczną można uzyskać tylko wtedy, gdy ... czytaj dalej

Maria Callas

admin — Sun, 02 May 2010 16:05:39 +0000

Wielka śpiewaczka pochodzenia greckiego. Wybitna sopranistka. Urodzona w Nowym Jorku, zmarła w Paryżu. Początkowo uczyła się muzyki w Nowym Jorku, a następnie w Grecji, dokąd przeniosła się z matką jako czternastoletnia dziewczynka. Studiowała w konserwatorium ateńskim. W roku 1939 debiutowała w studenckim przedstawieniu opery Pietra Mascagniego „Rycerskość wieśniacza”. Rok później rozpoczęła współpracę z ateńską sceną muzyczną, gdzie występowała do roku 1944, śpiewając m.in. w „Tosce” Giacoma Pucciniego i „Fideliu” Ludwiga van Beethovena. Prawdziwy debiut sceniczny przyniósł rok 1947 – rola w „Giocondzie” Amilcare Ponchiellego. Natychmiast dostała angaż do weneckiego Teatro la Fenice oraz zaproszenia na inne sceny operowe. Punktem zwrotnym w jej karierze było zastępstwo za chorą koleżankę w partii Elwiry w „Purytanach” Vincenza Belliniego. W roku 1949 wyszła za mąż za przemysłowca włoskiego, przyjmując jednocześnie obywatelstwo tego kraju. W roku 1949 występowała w stolicy Argentyny, Buenos Aires, w Teatro Colon, a w następnym roku (1950) po raz pierwszy stanęła na scenie słynnej mediolańskiej La Scali w partii Aidy w operze Giuseppe Verdiego pod tym samym tytułem. Prawdziwą ... czytaj dalej