Polski aktor, reżyser, dramatopisarz, dyrektor teatru, zwany ojcem sceny polskiej. Urodził się w Glinnie pod Poznaniem, zmarł w Warszawie. Pochodził z rodziny drobnoszlacheckiej. Wykształcenie średnie zdobywał m.in. w Krakowie (w latach 1770-1773). Po ukończeniu szkół służył w gwardii pieszej litewskiej; dosłużył się tam stopnia podchorążego. Wbrew woli ojca opuścił służbę i wstąpił do Teatru Narodowego. W roku 1778 zaadaptował na scenę polską komedię francuską „Amant, autor i sługa”, debiutując jednocześnie jako autor i aktor. W tymże roku zadebiutował także jako śpiewak operowy w „Nędzy uszczęśliwionej”. W latach 1781-1782 grał w teatrze lwowskim. W następnym roku został dyrektorem Teatru Narodowego, pełniąc z przerwami tę funkcję przez wiele lat (1783-1785, 1790-1794, 1799-1814). Gościnnie występował ze swoim zespołem w Grodnie, Łowiczu, Kaliszu, Białymstoku, Krakowie, Gdańsku. W roku 1783 założył własny teatr w Poznaniu, wkrótce zamknięty, potem w Wilnie (1785-1790) oraz we Lwowie (1795-1799). W latach Sejmu Wielkiego Teatr Narodowy stał się rzecznikiem obozu patriotycznego, a jego dyrektor cieszył się wielkim autorytetem społecznym. Po upadku powstania kościuszkowskiego dokonywał licznych ... czytaj dalej

Znakomity żeglarz i podróżnik holenderski. Urodził się w Amsterdamie, zmarł w pobliżu Nowej Ziemi. Uczestnik trzech wypraw na morza Arktyki w poszukiwaniu Przejścia Północno-Wschodniego z Europy do Azji. Pierwsza wyprawa została zorganizowana w roku 1594 z inicjatywy rządu holenderskiego i kupców. Dotarła ona do zachodnich i wschodnich wybrzeży Nowej Ziemi, czyli grupy wysp na Morzu Arktycznym o powierzchni 82 600 km2, oraz do 77° szerokości geograficznej północnej, po czym zawróciła, nie osiągnąwszy celu na skutek zablokowania drogi przez lody. Druga wyprawa, podjęta rok później (1595), również nie dotarła do celu. 10 maja 1596 roku zdecydowano się na trzecią wyprawę, na którą wyruszono dwoma statkami pod dowództwem Barentsa. W czasie wyprawy odkryto Spitsbergen (archipelag górzystych wysp na Morzu Arktycznym) i Wyspę Niedźwiedzią, docierając do 80°11 szerokości geograficznej północnej. Jeden z towarzyszy podróży, J.C. Rijp, zawrócił, reszta podróżników popłynęła dalej, do Nowej Ziemi. Przy północno-wschodnim krańcu wyspy statek ugrzązł wśród lodów i załoga była zmuszona przeczekać w niezwykle trudnych warunkach arktyczną zimę. W drogę powrotną wyruszono łodziami w czerwcu 1597 roku. Willem Barents zmarł w ... czytaj dalej

Niemiecki konstruktor pocisków rakietowych. Urodził się w Wirsitz. W czasie studiów politechnicznych zainteresował się astronautyką i techniką rakietową. Od roku 1930 związany z niemieckimi ośrodkami rakietowymi pracującymi nad bronią rakietową. Początkowo był asystentem Hermanna Obertha. W roku 1932 został kierownikiem stacji doświadczalnej w Kummersdorff, a cztery lata później otrzymał stanowisko dyrektora technicznego tajnej bazy w Peenemünde. W roku 1933 jeden z pocisków jego konstrukcji osiągnął wysokość 2000 metrów. Wernher von Braun odegrał główną rolę przy konstruowaniu samolotów-pocisków V-1 (od niemieckiego Vergeltungswaffe – „broń odwetowa”), nad którymi pracował od czerwca 1942 roku. Niemcy użyli ich po raz pierwszy do zdalnego bombardowania Londynu (13 VI 1944). Masa startowa pocisku wynosiła 2,2 t, masa materiału wybuchowego – 700 kg, zasięg 350 km, prędkość maksymalna – 640 km/h. Celność V-1 na skutek małej prędkości była zbyt mała. W Peenemünde powstała też pierwsza duża rakieta A-4 (nazwana później V-2), której użyto podczas II wojny światowej do przenoszenia pocisków zrzucanych na Anglię. W tej bazie opracował także projekt międzykontynental-nego pocisku rakietowego ... czytaj dalej

Wybitny astronom duński. Zgodnie z życzeniem rodziny miał studiować prawo. W roku 1560 nastąpiło zaćmienie Słońca, dobrze widoczne w Danii. To zjawisko rozbudziło w czternastoletnim chłopcu zainteresowanie astronomią. Dwanaście lat później (1572) wykrył w gwiazdozbiorze Kasjopei supernową, to znaczy gwiazdę charakteryzującą się nagłym wzrostem jasności. Po tym odkryciu stał się sławny w całej Europie i król duński wybudował mu za beczkę złota w latach 1576-1580 na wyspie Hven (w pobliżu Kopenhagi) pierwsze w świecie obserwatorium astronomiczne -Uraniborg. Tycho de Brahe kierował nim do roku 1597. W ciągu dwudziestu jeden lat wykonał w Uraniborgu szereg bardzo dokładnych (mimo prymitywnych przyrządów i metod obserwacyjnych) obserwacji planet, co potem posłużyło jego uczniowi Johannesowi Keplerowi do odkrycia prawidłowości ruchu planet i sformułowania tak zwanych praw Keplera. Odkrył dwie nierówności w ruchu Księżyca, to znaczy równanie roczne i wariację. Opracował na podstawie własnych obserwacji kompletny katalog położeń wszystkich (977) gwiazd widocznych gołym okiem z szerokości geograficznej Danii. Na skutek intryg na duńskim dworze królewskim oraz kłopotów materialnych zmuszony został do opuszczenia kraju. W ... czytaj dalej

Wybitny polski matematyk, samouk. Jako nieślubne dziecko, został oddany na wychowanie do krakowskiej praczki. Żeby móc ukończyć szkołę średnią, zarabiał, dając korepetycje. Matematyki wyższej nauczył się sam. Po zdaniu egzaminów na Politechnice Lwowskiej, został przyjęty na Ul rok studiów. Jednakże w roku 1914 porzucił studia i przeniósł się do rodzinnego Krakowa. Przypadkowo spotkany profesor Hugo Steinhaus zaopiekował się młodym matematykiem, który w roku 1920 został asystentem na Politechnice Lwowskiej i w tymże roku obronił pracę doktorską z matematyki na Uniwersytecie Lwowskim, nie mając ukończonych studiów. W roku 1924 został profesorem na uniwersytecie. W roku 1939 otrzymał nagrodę Polskiej Akademii Umiejętności i został jej członkiem. W latach 1939-1941 był dziekanem Wydziału Matematycznego na Uniwersytecie Lwowskim i członkiem-korespondentem Akademii Nauk Ukraińskiej SRR. Zmarł na krótko przed objęciem katedry matematyki na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Był autorem podręczników matematyki dla studentów i uczniów szkół średnich, a także współzałożycielem czasopisma „Studia Mathematica” i jednym z inspiratorów „Monografii Matematycznych”. Wraz ze swymi uczniami: Stanisławem ... czytaj dalej

Przywódca walk o wyzwolenie kolonii hiszpańskich w Ameryce Południowej. Urodził się w Caracas w Wenezueli w rodzinie zamożnych Kreoli. W wieku 9 lat został sierotą. Jako młody chłopak był pod silnym wpływem ideałów francuskiego oświecenia. Czytał dzieła Jeana Jacques’a Rousseau, Woltera i Monteskiusza. W młodości zwiedził wiele krajów europejskich. W roku 1805 złożył w Rzymie na Wzgórzu Awentyńskim przysięgę, że nie spocznie, dopóki jego ojczyzna nie zostanie wyzwolona spod władzy Hiszpanów. Sześć lat później został oficerem annii powstańczej, której przywódcą był Francisco Miranda. Hiszpanie, stłumiwszy rebelię, uwięzili Mirandę, a Bolívar uciekł z kraju na Jamajkę. W roku 1816 stanął na czele nowego powstania, a w roku 1817 objął jako El Libertador, „wyzwoliciel”, dyktatorską władzę w Wenezueli. Punktem zwrotnym była w roku 1819 bitwa pod Boyaca. Całkowitą niepodległość Wenezuela uzyskała w roku 1821, a rok później Ekwador. Bolívar dowodził także walkami, które doprowadziły do obalenia panowania hiszpańskiego w Nowej Grenadzie i Kolumbii. Podczas wojny w latach 1824-1825 wyzwolił Peru. Wyodrębnione w 1825 roku Górne Peru zostało nazwane na jego cześć Republiką Bolivara (stąd ... czytaj dalej

Botanik angielski. W latach 1801-1805 uczestniczył w wyprawie naukowej do Australii. Zebrał tam około 4000 gatunków roślin australijskich, w tym wiele dotąd nie znanych. Swoje uwagi na temat flory tego kontynentu zawarł w dwóch dziełach, które wydał drukiem: „Prodromus Florae Novae Hollandiae et Insulae Van Diemen” (1810-1835) oraz „General Remarks, Geographical and Systematical, on the Botany of Terra Australis” (1814). Po tej publikacji stał się znany poza granicami swego kraju i zaczął otrzymywać rośliny zebrane przez innych botaników w różnych częściach świata. Umożliwiło to Brownowi sporządzenie naukowych opisów roślinności Jawy, Dalekiej Północy, Etiopii i okolic ujścia Konga. Dokładna obserwacja rozlicznych gatunków roślin doprowadziła Browna do prac badawczych nad budową zalążka i nasienia u roślin oraz nad procesem zapłodnienia woreczka zalążkowego. Wkrótce prace na ten temat zaczęto uważać za obowiązujące w świecie botaniki. Wyznaczyły one dalszy kierunek badań dla przyszłych botaników. W roku 1827 dokonał odkrycia bezładnych ruchów drobniutkich cząsteczek zawiesiny pyłku kwiatowego w cieczy. Zjawisko to, nazwane ruchami Browna, zostało zdefiniowane jako bezustanny, chaotyczny, podobny do ... czytaj dalej

Fizyk, chemik i filozof angielski, jeden z twórców nowoczesnej chemii. Urodził się w Lismore w Irlandii, zmarł w Londynie. Od roku 1654 prowadził na uniwersytecie oksfordzkim eksperymentalne badania w dziedzinie fizyki i chemii. Głosił wbrew powszechnie przyjętym wtedy sądom, że chemia jest odrębną dziedziną nauki. Wyniki badań przeprowadzanych w Oksfordzie ogłosił w swoim dziele wydanym w roku 1661 pt. „The Sceptical Chemist” („Chemik powątpiewający”). Podał w nim definicję pierwiastka chemicznego jako substancji, której nie można rozłożyć na substancje prostsze. Aż do roku 1896, to znaczy do odkrycia pierwiastków promieniotwórczych, nie straciła ona na aktualności. Ukazanie się tego dzieła stanowiło punkt zwrotny w historii chemii. Boyle zwalczał alchemików, argumentował bowiem, że ich poglądy na budowę materii, wywodzące się ze średniowiecza, nie zostały potwierdzone doświadczalnie. Alchemia była znana już od starożytności w Egipcie i Chinach, w Europie królowała od VIII wieku aż do wieku XVIII. Jej celem było otrzymanie kamienia filozoficznego, czyli hipotetycznej substancji, bezskutecznie poszukiwanej przez alchemików, mającej umożliwić przemianę różnych metali w złoto, oraz tak zwanego eliksiru ... czytaj dalej

Jeden z najwybitniejszych malarzy niderlandzkich. Uczył się malarstwa w Antwerpii u Pietera Coecke van Aelesta, a następnie do około 1544 roku pracował w warsztacie graficznym Hieronima Coecke’a. Pierwszą pewną datą w biografii malarza jest rok 1551, kiedy to został wyzwolony na mistrza i przyjęty do cechu malarzy. W roku 1552 odbył podróż do Włoch. Po powrocie działał nadal w Antwerpii do roku 1563. W tymże roku przeniósł się do Brukseli, gdzie tworzył do końca życia. Malował najczęściej sceny z życia ludu, dlatego nazywany jest Chłopskim. Podobno, by lepiej poznać zwyczaje chłopów, uczestniczył w różnych ich uroczystościach przebrany w chłopski strój. W jego twórczości można wyróżnić trzy okresy. W pierwszym artysta skoncentrował się na malowaniu pejzażu. Zainteresowanie to rozbudziła podróż do Włoch. Bruegel starał się oddać w swoich obrazach piękno alpejskiej przyrody. W drugim okresie powstawały prace graficzne, najczęściej o tematyce alegorycznej, m.in. „Lenistwo”, „Roztropność”, „Nadzieja”. Ujęciem tematu nawiązywał do prac Hieronima Boscha w serii sztychów z roku 1557. W tym czasie powstają także obrazy z serii „Przysłowia” (1559), będące szeregiem scen rodzajowych ... czytaj dalej

Wybitny polityk, prusko-niemiecki mąż stanu, pierwszy kanclerz zjednoczonych Niemiec. Pochodził z Prus. Działalność polityczną rozpoczął jako poseł pruski w Rosji, a następnie jako ambasador we Francji. Polityczny cel, jaki postawił przed sobą, to połączenie wielu państw niemieckich w jedno państwo, w którym główną rolę odgrywałyby Prusy. W roku 1862 został premierem Prus. Pragnąc zapewnić przychylność Rosji dla swoich zamierzeń, popierał ją w dławieniu w roku 1863 powstania styczniowego w Polsce. W latach następnych odniósł szereg spektakularnych zwycięstw, najpierw w wojnie z Danią o Szlezwik-Holsztyn (1864), następnie (dwa lata później) w wojnie z Austrią oraz w roku 1870 – z Francją. Teraz przyszedł czas na realizację marzeń – utworzenie cesarstwa niemieckiego, zwanego II Rzeszą. Stało się to w roku 1871. Cesarzem został król Prus Wilhelm I, a Bismarck kanclerzem. Stanowisko to piastował do roku 1890. Na arenie międzynarodowej cieszył się ogromnym autorytetem. W roku 1878 przewodniczył kongresowi berlińskiemu, na którym doszło do regulacji spraw bałkańskich po wojnie rosyjsko-tureckiej. Rok później doprowadził do zawarcia tzw. trójprzymierza, czyli sojuszu politycznego państwa niemieckiego z ... czytaj dalej