Jan Heweliusz

Wybitny astronom, twórca nowożytnej selenografii. Urodził się w Gdańsku, w rodzinie zamożnych mieszczan. Najpierw uczył się w szkole polskiej w Grudziądzu, a od szesnastego roku życia rozpoczął naukę w gimnazjum w rodzinnym mieście. Tam zainteresował się astronomią. Sam projektował i w większości wykonywał przyrządy potrzebne do obserwacji nieba. W roku 1640 założył w Gdańsku obserwatorium astronomiczne. Zbudował je na dachach trzech sąsiednich domów, które zakupił przy ulicy Korzennej. Obserwatorium to było w ówczesnym czasie największe na świecie i najlepiej wyposażone w Europie. Dokonał w nim wielu ważnych obserwacji, m.in. położeń planet, powierzchni Księżyca, księżyców Jowisza i Saturna oraz wielu gwiazd i zmiany blasku gwiazd zmiennych. W roku 1647 ukazała się drukiem jego pierwsza praca pt. „Selenografia”, w której opisał powierzchnię Księżyca. Praca zawierała mapy Srebrnego Globu, opracowane na podstawie własnych obserwacji. Nazwy, jakie nadał wielu obiektom, zachowały się do dziś. Heweliusz ciągle pracował nad ulepszaniem przyrządów astronomicznych. Wybudował kolejny wielki teleskop o długości 50 metrów, który nie mieścił się w obserwatorium. By móc z niego korzystać, postawił pod Gdańskiem wielki maszt, na którym zawiesił teleskop, umieszczając przyrząd na wysokości 27 metrów. W roku 1652 zastosował do odmierzania czasu wahadło (na dwa lata przed Christianem Huygensem, fizykiem holenderskim). Historię astronomii, opis obserwatorium w Gdańsku i teleskopu na wieży pod Gdańskiem zawarł w pierwszej części dzieła „Machina coelestis” (1673). Drugą część pracy dedykował królowi Janowi III Sobieskiemu (1679). Heweliusz był też autorem opracowania „Cometographia” (1688), zawierającego opis wielu komet, m.in. dziewięciu wykrytych przez samego autora, oraz dzieła „Prodromus astronomiae” (1690) zawierającego m.in. atlas nieba „Firmamentum Sobiescianum” -katalogu podającego pozycje 1564 gwiazd. Wszystkie swoje prace drukował we własnej drukarni, ostatnie zostały wydane pośmiertnie. Odkrył i nazwał siedem gwiazdozbiorów, m.in. Scutum Sobiescianum (Tarcza Sobieskiego; obecnie – Tarcza), Żyrafa, Sekstans, Jaszczurka, Lew Mały. W latach 1648-1682 wykonywał pomiary deklinacji magnetycznej i zaobserwował jej zmiany. W uznaniu zasług król polski przyznał Heweliuszowi stałą pensję, a Royal Society w Londynie powołało go w roku 1664 na swego członka.