Biografie

Tadeusz Makowski

admin — Sun, 06 Jun 2010 08:39:11 +0000

Jeden z najwybitniejszych malarzy polskich XX wieku. W latach 1903-1908 studiował malarstwo w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych u Józefa Mehoffera i Jana Stanisławskiego. Równocześnie był studentem filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim. W roku 1908 wyjechał do Francji i osiadł na stałe w Paryżu. Początkowo malował pod wpływem Puvisa de Chavannesa (m.in. „Chrzest w Jordanie”- Hornage a Puvis de Chavannes ok. 1909) oraz Marcela Groma-ire’a, z którym się później zaprzyjaźnił (Gromaire namalował kilka portretów Makowskiego). W latach 1912-1913 uległ wpływowi kubizmu. Po wybuchu I wojny światowej wyjechał do Bretanii, do Władysława Slewińskiego. Do Bretanii wracał kilkakrotnie, by – zafascynowany jej surowym krajobrazem -uprawiać realistyczne malarstwo rodzajowe i pejzażowe (m.in. „Rybak z fajką” 1917). Od roku 1921 zaczął z upodobaniem malować dzieci (m.in. „Kapela dziecięca” 1922, „Karnawał dziecięcy” 1929). Świat dziecka pociągał go swą szczerością i bezpośredniością. W roku 1923 związał się z międzynarodową grupą malarzy, z którą wystawiał prace w modnej wówczas Galerii Berthe Weill. Obrazy te nosiły już znamiona indywidualnego stylu malarza, który przez lata doskonalił. Był on połączeniem początkowych fascynacji malarstwem holenderskim, późniejszych -kubizmem, naiwnym realizmem oraz polską sztuką ludową. Dzieła Makowskiego, przesycone liryzmem, mają kubizującą formę. Wdzięcznym tematem są sceny rodzajowe z dziećmi (ukazanymi podczas zajęć domowych lub zabawy), z rzemieślnikami („Szewc” znany także pod francuskim tytułem „Le sabotier” 1932) oraz groteskowo przedstawione typy charakterologiczne („Skąpiec” 1932). Wystawa w Paryżu w roku 1928 była wielkim sukcesem. Tadeusz Makowski tworzył także drzeworyty, w których częstym tematem jego prac, podobnie jak w malarstwie, były dzieci. Znany jest cykl „Pastorałek” (powstały po 1920 r.). W tych niewielkich formatem drzeworytach można odnaleźć inspirację sztuką ludową. Każdy drzeworyt stanowi małą scenkę teatralną, a postacie ludzkie – górale, i zwierzęta obwiedzione są grubym czarnym, miękkim konturem. Najwięcej prac Makowskiego znajduje się w Muzeum Narodowym w Warszawie.

Mahomet Muhammad IbnAbdAllah

admin — Wed, 12 May 2010 08:55:59 +0000

Twórca i prorok islamu, a także prawodawca. Pochodził z Mekki z rodziny kupieckiej, z plemienia Kurajszytów. Najpierw trudnił się pasterstwem, potem był przewodnikiem karawan kupieckich. Mając dwadzieścia pięć lat, ożenił się ze starszą od siebie bogatą wdową, Chadidżą. Usłyszawszy o jedynym Bogu od Żydów i chrześcijan żyjących w Mekce, w wieku czterdziestu łat nabrał przeświadczenia, że jedyny Bóg panujący nad całym wszechświatem objawił mu się za pośrednictwem archanioła Gabriela i przeznaczył go do szerzenia prawdziwej wiary. Najpierw zaczął nauczać wśród rodziny i znajomych, a następnie, od roku 613 – publicznie. W miarę jak jego nauki zyskiwały zwolenników, władze Mekki uznały go za osobę niebezpieczną, podważającą ich autorytet. W trosce o własne bezpieczeństwo Mahomet wraz z grupą zwolenników uciekł w roku 622 do Medyny. Ucieczka ta zwana hidżrą stanowiła punkt zwrotny w życiu Mahometa, którego zwolennicy zaczęli nazywać Prorokiem (od hidżry liczą się lata w kalendarzu islamskim i era muzułmańska). Wkrótce liczba jego zwolenników wyraźnie wzrosła, a on sam, uzyskawszy znaczące stanowisko w mieście, założył gminę islamską i stał się w niej niemalże władcą absolutnym. Gdy nową wiarę przyjęły plemiona mieszkające wokół Medyny, Mahomet wezwał swoich zwolenników do tzw. świętej wojny – dżihadu, z niewiernymi w Mekce. Pokonawszy swych przeciwników, odbył w roku 630 tryumfalną pielgrzymkę do tego miasta i skłonił jego mieszkańców do przyjęcia islamu. Zjednoczywszy całą Arabię, uczynił z Mekki oficjalną stolicę nowego państwa. Zgodnie z zaleceniem Proroka, odtąd wszyscy wyznawcy islamu podczas modlitwy mieli się zwracać w stronę Mekki. Mahomet głosił, że wobec Boga wszyscy są równi, co przysporzyło mu zwolenników w uboższych warstwach społeczeństwa. Zmarł nagle w Medynie, a na miejscu, gdzie umarł, wzniesiono meczet. Przed śmiercią przekazał władzę ojcu swej ostatniej żony Aiszy, Abu Bekrowi. (Prorok, mimo iż nakazał mężczyznom mieć najwyżej dwie żony, sam miał ich dziesięć, a oprócz nich wiele konkubin). Nauki Mahometa zostały spisane przez jego następców w Koranie – świętej księdze islamu.

Mahawira

admin — Tue, 11 May 2010 15:07:15 +0000

Indyjski myśliciel, ostatni reformator dźinizmu, organizator wspólnoty dźinijskiej. Urodził się w północnych Indiach w rodzinie królewskiej jako młodszy syn władcy. Wychowywał się w dostatku. Był żonaty, miał córkę. W wieku trzydziestu lat porzucił bogactwo, rodzinę i dotychczasowe wygodne życie, postanowił bowiem szukać prawdy i oświecenia duchowego. Został mnichem w klasztorze Parswanatha, słynącym z surowych zasad. Przez dwanaście lat żył w skrajnym ubóstwie, przestrzegając surowej ascezy, obowiązującej w klasztorze. Większość czasu spędzał na głębokiej medytacji i rozmyślaniach. Często pościł, nie miał żadnych przedmiotów osobistych, nawet garnuszka do picia wody. Miał tylko jedną szatę, ale i tej się pozbył i chodził nagi, żyjąc z jałmużny. Jego ciało było pogryzione przez insekty, których nie tylko nie zwalczał, ale też nie pozwalał innym, żeby to robili. Mimo że w Indiach ludzie byli przyzwyczajeni do „świętych ludzi”, to jednak postawa i wygląd Mahawiry budziły zdumienie i narażały go na kpiny, obelgi i razy, które znosił bez sprzeciwu. W wieku czterdziestu dwóch lat Mahawira doszedł do wniosku, że osiągnął oświecenie duchowe. Ostatnie trzydzieści lat życia spędził na głoszeniu prawd duchowych, do których doszedł w wyniku wielu wyrzeczeń i przemyśleń, oraz na nauczaniu. Pod koniec życia miał już wielu uczniów. Mahawira wierzył, że dusza nie umiera wraz z ciałem, lecz wciela się w jakąś inną istotę (nie zawsze w człowieka). Idea wędrówki dusz jest jedną z naczelnych zasad dźinizmu, podobnie jak wiara w karman, czyli bilans uczynków w czasie ziemskiej egzystencji. Zgodnie z tym przekonaniem dokonane czyny wpływają na los jednostki w następnym wcieleniu. Celem dźinizmu jest uwolnienie duszy od nagromadzonego ciężaru win. Czystą duszę można osiągnąć między innymi przez wyrzeczenie się przyjemności zmysłowych: dotyczy to również jedzenia. Śmierć głodowa jest według dźinistów zaszczytna. Mahawira przestrzegał także wyznawców przed wyrządzaniem krzywdy i stosowaniem przemocy: dotyczyło to nie tylko ludzi, ale i zwierząt. Wyrazem tego był zakaz spożywania mięsa oraz zabijania nawet najmniejszych stworzeń, np. much, pająków, robaków. Mahawira wywarł niezaprzeczalny wpływ nie tylko na filozofię hinduską, ale także na hinduizm.

Ferdynand Magellan

admin — Fri, 07 May 2010 15:55:40 +0000

Żeglarz portugalski w służbie Hiszpanii, podróżnik, jeden z największych odkrywców wszech czasów. Pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej. W młodości zaciągnął się do wojska i brał udział w portugalskich wyprawach wojennych do Indii (1505-1511) oraz do Maroka (1513), podczas których dosłużył się stopnia oficera. Relacje żeglarzy z wcześniejszych wypraw nasunęły Magellanowi myśl o istnieniu krótszej drogi na słynne wówczas Wyspy Korzenne (Moluki). Szlak miał prowadzić na zachód, przez Ocean Atlantycki. Po uzyskaniu aprobaty króla hiszpańskiego Karola 1 20.września 1519 roku Magellan wyruszył na czele 5 okrętów i 265 członków załogi na Wyspy Korzenne. W styczniu 1520 roku dopłynął do La Platy. Z powodu buntu załogi i ostrej zimy zmuszony był zatrzymać się w zatoce San Julian, u wybrzeży Patagonii. W październiku odkrył cieśninę nazwaną później jego imieniem (Cieśnina Magellana). 28 listopada wyprawa wypłynęła wreszcie na łagodne wody oceanu, całkowicie odmiennego od burzliwych wód Oceanu Atlantyckiego. Marynarze nadali mu nazwę „El Pacifico” – Spokojny. Magellan nazwał go Morzem Spokojnym. 6 marca 1521 roku wyprawa dotarła do zielonych wysp, które po trudach podróży wydawały się żeglarzom rajem. Magellan nazwał je jednak Wyspami Złodziejskimi, ponieważ tubylcy, otoczywszy swoimi łodziami statki hiszpańskie, kradli z nich wszystko, co wpadło im w ręce. Wyspy Złodziejskie to dzisiejszy archipelag Marianów, z główną wyspą Guam, na którą zawinął Magellan. Po krótkim postoju okręty wyruszyły dalej w poszukiwaniu Wysp Korzennych. 16 marca 1521 roku Magellan dopłynął do ,wysp, które nazwał Wyspami Świętego Łazarza, czyli dzisiejszych Filipin. Podczas interwencji w sporze między tubylcami, doszło do potyczki na wysepce Mactan. Przewaga tubylców była trzydziestokrotna. Magellan zginął, najpierw ugodzony zatrutą strzałą w nogę, a następnie przebity wieloma ciosami włóczni. W listopadzie 1521 roku pozostała przy życiu załoga dotarła do Wysp Korzennych. Jedyny statek „Victoria” z ładunkiem cennych korzeni powrócił pod dowództwem Juana Sebastiana Elcańo wraz z 18 członkami załogi do Hiszpanii, do San Lucar (skąd wyprawa Magellana wyruszyła), 6 września 1522 roku, opływając w ten sposób kulę ziemską. Wyprawa Ferdynanda Magellana potwierdziła domysły o kulistości Ziemi.

Stanisław Maczek

admin — Thu, 06 May 2010 06:45:55 +0000

Generał polski. Pochodził ze wsi niedaleko Lwowa. Uczęszczał do gimnazjum w Drohobyczu. Po zdaniu matury studiował na polonistyce i filozofii na uniwersytecie we Lwowie. Po wybuchu I wojny światowej został zmobilizowany – służył w armii austriackiej jako oficer piechoty. Po zakończeniu wojny i odzyskaniu przez Polskę niepodległości wstąpił w roku 1918 do Wojska Polskiego. Po awansie na stopień pułkownika zajmował w polskiej armii stanowiska dowódcze. Był m.in. dowódcą 81. Pułku Piechoty i dowódcą piechoty 8. Dywizji. W roku 1938 został dowódcą 10. Brygady Kawalerii Zmotoryzowanej. Stojąc na czele tej brygady, bronił Lwowa we wrześniu 1939 roku, a po wkroczeniu do Polski wojsk radzieckich przedostał się 19 września 1939 roku na Węgry. Stamtąd ze swoimi żołnierzami przedarł się do Francji, gdzie został mianowany generałem brygady. Był współorganizatorem i dowódcą formacji Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. W listopadzie i grudniu dowodził utworzoną we Francji 1. Dywizją Piechoty. Najpierw zorganizował, a następnie został dowódcą 10. Brygady Kawalerii Pancernej, która walczyła od roku 1940 w obronie Francji. Po kapitulacji Francji w czerwcu tego roku generał Stanisław Maczek przedostał się do Wielkiej Brytanii, która po klęsce Francuzów była siedzibą polskiego Dowództwa Naczelnego. Tam dowodził zorganizowaną przez siebie 10. Brygadą Kawalerii Zmotoryzowanej (1940-1942). Następnie zorganizował w Szkocji polską 1. Dywizję Pancerną i od lutego 1942 roku został jej dowódcą w stopniu generała dywizji. W roku 1944 dywizja generała Maczka liczyła około 16 tysięcy żołnierzy, 181 czołgów oraz 4 tysiące pojazdów zmechanizowanych. Chrzest bojowy przeszła w lipcu tego roku, walcząc razem z aliantami w północnej Francji. W Normandii odegrała ważną rolę w bitwie pod Falaise (7-22 sierpnia 1944 r.), podobnie jak potem w walkach na terenie Belgii i Holandii. W bitwie pod Falaise Polacy zniszczyli m.in. 70 niemieckich czołgów, 500 samochodów, 100 dział i wzięli do niewoli 5 tysięcy jeńców. Od maja 1945 roku do 1947 roku generał Maczek był dowódcą 1. Korpusu Polskiego w Szkocji. Osiadłszy w Edynburgu, mieszkał tam do końca życia. Odznaczony Orderem Orła Białego (1994). Autor wspomnień „Od podwody do czołga” (1961). Zgodnie z życzeniem, został pochowany na cmentarzu 1. Dywizji Pancernej w Bredzie.

Niccolo Machiavelli

admin — Wed, 05 May 2010 20:11:16 +0000

Historyk, filozof i dyplomata włoski, jeden z najwybitniejszych pisarzy politycznych i społecznych odrodzenia. Pochodził z Florencji. W latach 1498-1512 zajmował w republice florenckiej ważne stanowisko sekretarza kancelarii republiki i w ramach swoich obowiązków odbywał podróże dyplomatyczne, m.in. do Francji, Niemiec i Szwajcarii. Po powrocie Medyceuszów i wprowadzeniu władzy książęcej jako stronnik republiki był podejrzewany o udział w spisku, został wtrącony do więzienia (1512-1513). Wroku 1513 skazano go na wygnanie, z którego powrócił do Florencji po sześciu latach (1519). Nie zrywając z kręgami republikańskimi, szukał zbliżenia z Medyceuszami, co dla niego oznaczałoby powrót do polityki. W tym czasie zajął się także działalnością pisarską. Machiavelli, wszechstronnie wykształcony, był znakomitym obserwatorem życia, a swoje spostrzeżenia potrafił ująć w niezwykle celnych sformułowaniach i sądach. Do jego najwybitniejszych prac należą: „Dialoghi dell’arte della guerra” („Dialogi
0 sztuce wojennej”, 1521), „I discorsi sopra la prima deca di Tito Livio” („Uwagi Machiawela wysnute z Liwiusza historii rzymskiej”, 1531)
1 „Książę” (1532) – najgłośniejsze dzieło Machiavellego, który pisał również komedie obyczajowe (m.in. „Mandragora”, 1521), poematy i nowele. Prowadził także bogatą korespondencję urzędową i prywatną. W „Księciu” zamieścił wskazówki co do sposobu postępowania człowieka chcącego najpierw zdobyć władzę, a następnie ją utrzymać. Machiavelli uważał, że głównymi pobudkami działania człowieka jest żądza posiadania i żądza władzy. W dążeniu do zamierzonego celu powinno się zatem w zależności od potrzeb stosować przemoc, podstęp, nie cofać się przed obłudą i zdradą w myśl zasady,że cel uświęca środki. (Doktrynę polityczną przedstawioną w „Księciu” nazwano potem ma-kiawelizmem). Machiavelli należał do najwybitniejszych osobowości swojej epoki. Jako historyk ściśle łączył wydarzenia historyczne z problemami politycznymi i społecznymi. Za swoje śmiałe, nierzadko kontrowersyjne sądy potępiony został zarówno przez Kościół katolicki (jego książki trafiły w 1559 r. na indeks kościelny), jak i protestantów, ciesząc się przy tym uznaniem prekursorów myśli liberalnej i przekonań republikańskich oraz m.in. ideologów polskich ruchów narodowowyzwoleńczych.

Stanisław Małachowski

admin — Wed, 05 May 2010 20:10:23 +0000

Polityk polski, marszałek Sejmu Czteroletniego, syn kanclerza wielkiego koronnego. W domu odebrał staranne wykształcenie i wychowanie. Służył w husarii w stopniu rotmistrza. W latach 1756-1766 był posłem na sejmy, również na sejm konwokacyjny (1764), czyli pierwszy sejm w okresie bezkrólewia zwoływany przez prymasa w celu ustalenia miejsca i czasu elekcji (wyboru króla). Na sejmie tym Stanisław Małachowski domagał się ograniczenia władzy hetmańskiej i liberum veto. W latach 1776-1780 był członkiem Rady Nieustającej (najwyższej władzy rządowo-administracyjnej w Rzeczypospolitej czasu rozbiorów ustanowionej pod naciskiem Rosji). W latach 1780-1792 sprawował funkcję referendarza wielkiego koronnego – urzędnika przyjmującego skargi i prośby od obywateli i referującego je kanclerzowi lub królowi. Piastując stanowiska publiczne, zyskał powszechny szacunek za swoją prawość. W uznaniu zasług został w roku 1788 wybrany na marszałka Sejmu Czteroletniego. Funkcję tę sprawował do roku 1792. Jako marszałek sejmu był związany ze Stronnictwem Patriotycznym. Popierał mieszczan w dążeniach do zwiększenia ich praw politycznych. Uczestniczył w przygotowywaniu Konstytucji 3 maja oraz w jej uchwaleniu. Po przystąpieniu króla Stanisława Augusta Poniatowskiego do konfederacji targowickiej potępił ją i na znak protestu opuścił kraj. Najpierw udał się na emigrację do Saksonii, skąd wyjechał do Włoch. W roku 1796 powrócił do kraju i osiadł w swoich dobrach w Galicji. Na wezwanie Napoleona I przybył w grudniu 1806 roku do Warszawy. W następnym roku został prezesem Komisji Rządzącej, a następnie prezesem Rady Ministrów utworzonego przez Napoleona I na mocy pokoju tylżyckiego Księstwa Warszawskiego. W swoich dobrach zniósł pańszczyznę i przeprowadził oczynszowanie chłopów, zwalniając ich z niektórych ciężarów. Jako prezes Rady Ministrów złożył projekt oczynszowania chłopów w dobrach państwowych oraz starał się o dokładne określenie powinności chłopskich w dobrach prywatnych. Ponieważ projekt nie zyskał akceptacji, Stanisław Małachowski podał się do dymisji i objął stanowisko prezesa senatu.

Douglas MacArthur

admin — Wed, 05 May 2010 20:10:02 +0000

Generał amerykański, jeden z głównych przywódców alianckich podczas II wojny światowej. Był synem generała Arthura Mac Arthura. W 1903 roku ukończył słynną Akademię Wojskową Stanów Zjednoczonych w West Point z najwyższymi notami. W ciągu dziesięciu lat po ukończeniu akademii służył w armii jako młodszy oficer-inżynier. W roku 1914 spędził kilkanaście miesięcy w Meksyku w Veracruz, który okupowała armia amerykańska. Przez cztery lata pracował w sztabie generalnym. W latach 1917-1918 brał udział w I wojnie światowej. Po zakończeniu wojny został komendantem akademii w West Point (1919-1922). W latach 1922-1925 przebywał na Filipinach, a po powrocie do kraju otrzymał w roku 1930 nominację na szefa sztabu wojsk lądowych. W latach 1935-1936 wysłano go na Filipiny na czele akcji wojskowej. W roku następnym (1937) przeszedł w stan spoczynku w armii amerykańskiej i rozpoczął służbę w armii filipińskiej w stopniu feldmarszałka. Po czterech latach (1941) powrócił do armii Stanów Zjednoczonych, żeby objąć naczelne dowództwo amerykańskich sił zbrojnych na Dalekim Wschodzie. Po inwazji Japonii na bazę amerykańskiej marynarki wojennej w Pearl Harbor na Hawajach (główną bazę Floty Pacyfiku) 7 grudnia 1941 roku i przystąpieniu Stanów Zjednoczonych do wojny kierował operacjami obronnymi. Osobiście dowodził do roku 1942 wojskami amerykańskimi i filipińskimi walczącymi z Japończykami na Filipinach. W roku 1942 został naczelnym dowódcą alianckich sił zbrojnych w południowo-zachodniej części Oceanu Spokojnego, a trzy lata później – na całym Oceanie Spokojnym. Doprowadził do klęski Japończyków i wyparcia ich z tego obszaru. 2 września 1945 roku w imieniu państw sprzymierzonych przyjął na pokładzie okrętu „Missouri” kapitulację Japonii. W latach 1945-1951 był naczelnym dowódcą wojsk alianckich okupujących Japonię. W 1950 roku, po napaści Korei Północnej na Koreę Południową, został naczelnym dowódcą międzynarodowych sił zbrojnych ONZ mających bronić Korei Południowej. Kiedy do wojny koreańskiej wmieszały się Chiny, MacArthur zaproponował rozszerzenie działań wojennych na terytorium Chińskiej Republiki Ludowej, za co został zdymisjonowany z zajmowanego stanowiska, odwołany do kraju iw 1951 roku przeniesiony w stan spoczynku.

Witold Lutosławski

admin — Wed, 05 May 2010 20:08:27 +0000

Wybitny polski kompozytor i dyrygent. Początkowo muzyki uczył się w domu. Mając 9 lat, napisał swój pierwszy utwór na fortepian. Po zdaniu matury rozpoczął studia na wydziale matematycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Jednocześnie studiował w konserwatorium warszawskim zarówno w klasie fortepianu (dyplom w 1936 r.), jak i w klasie kompozycji (dyplom w 1937 r.). W czasie II wojny światowej utrzymywał się z gry na fortepianie w warszawskiej kawiarni „Sztuka i Moda”. Po wojnie oprócz komponowania zajął się także dyrygenturą swoich utworów. Szybko zyskał światową sławę. W początkowym okresie twórczości korzystał ze zdobyczy neoklasycyzmu (kierunku w muzyce 1. poł. XX w. nawiązującego do klasycyzmu i baroku) oraz folkloru. Wtedy powstały „Wariacje symfoniczne” (1938), „Mała suita” (1951), „Koncert na orkiestrę” (1954). Po okresie fascynacji neoklasycyzmem wykształcił własny styl, wykorzystujący m.in. zdobycze aleatoryzmu, stawiającego na elementy przypadku zarówno podczas komponowania utworu, jak i podczas jego wykonywania. Do tego nurtu zalicza się m.in. „Muzykę żałobną” (1958), „Gry weneckie” (1961), „Trzy poematy Henri Michaux” (1963), „II Symfonię” (1967), „Livre pour orchestre” (1968), „Koncert na wiolonczelę i orkiestrę” (1970). Witold Lutosławski komponował muzykę nowoczesną, znajdującą wielu odbiorców na całym świecie, m.in. koncerty na różne instrumenty, pieśni, w tym także cykl pieśni dla dzieci, muzykę do sztuk teatralnych, filmów i słuchowisk radiowych. W ostatnim okresie twórczości powstały m.in. „Koncert podwójny” na obój, harfę i orkiestrę (1980), „III Symfonia” (1983), „Łańcuch I” (na orkiestrę kameralną, 1983), „Łańcuch II” (na skrzypce i orkiestrę, 1985), „IV Symfonia” (1992). Był współtwórcą Festiwalu Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień” (w 1956) – corocznej międzynarodowej imprezy kulturalnej, prezentującej najnowsze dokonania w muzyce. Laureat wielu nagród państwowych i zagranicznych, w tym nagrody im. M. Ravela (1971), nagrody im. J. Sibeliusa (1973) oraz szwedzkiej nagrody Polar Musie Prize (1993), porównywanej w świecie muzycznym z Nagrodą Nobla. W roku 1994 został uhonorowany Orderem Orła Białego. Od roku 1959 był członkiem zarządu Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej.

Marcin Luter

admin — Wed, 05 May 2010 20:06:58 +0000

Niemiecki teolog i reformator religijny. Twórca luteranizmu i Kościoła ewangelicko-augsburskiego. Urodził siew niezamożnej, bardzo religijnej rodzinie górnika w Saksonii. Był wychowywany surowo. Szkoły w Mansfeld, Magdeburgu i Eisenach ukończył dzięki szczodrości zamożnych mieszczan. W roku 1501 został studentem prawa na uniwersytecie w Erfurcie, gdzie w 1505 roku złożył egzamin magisterski. Po ukończeniu studiów wstąpił do zakonu augustianów i dwa lata później otrzymał święcenia. W wyniku protekcji elektora saskiego objął w 1508 roku nowo utworzoną katedrę filozofii moralnej na uniwersytecie w Wittenberdze. W roku 1512 uzyskał doktorat z teologii, a następnie został profesorem na wydziale teologicznym. W roku 1514 z polecenia papieża (chcąc pozyskać środki na dokończenie budowy Bazyliki Świętego Piotra w Rzymie) prowadzono ożywioną akcję sprzedaży odpustów darowujących kupującemu kary za dotychczasowe grzechy (papież Leon X ogłosił nawet specjalną listę odpustów). Luter występował przeciwko takim praktykom w kazaniach, twierdząc, że darowanie kar za grzechy zależy wyłącznie od łaski Boga, a jedynym źródłem wiary jest Biblia. 31 października 1517 roku na drzwiach wittenber-skiego kościoła przybił swoje 95 tez wymierzonych przeciwko odpustom i możliwości kupienia łaski bożej. Fakt ten uważa się w historii Kościoła za moment narodzin luteranizmu. Tezy Lutra zostały potępione przez władze kościelne. W roku 1520 papież wydał bullę „Exsurge Domine”, nakazując publicznie spalić pisma Lutra u jednej z bram Wit-tenbergi. W odpowiedzi Luter spalił publicznie bullę papieską, co stało się powodem rzucenią w roku 1521 przez biskupa Rzymu klątwy na Lutra i jego zwolenników oraz uchwały o wyjęciu go spod praw. Luter ukrył się na zamku sprzyjającego mu księcia saskiego w Wartburgu, gdzie przełożył na język niemiecki Biblię. W roku 1525 poślubił byłą zakonnicę Katarzynę von Bora. Do końca życia odpierał zarzuty przeciwników luteranizmu i bronił swojej doktryny. Nazwa „protestantyzm” wzięła się od protestu książąt niemieckich, którzy na ogólnokrajowym sejmie w Spirze udaremnili próbę ograniczenia szerzenia nauk Lutra.