Wódz rzymski. W 87 roku p.n.e walczył w czasie wojny prowadzonej na Morzu Egejskim z królem Pontu (Azja Mniejsza), Mitrydatesem VI Eupatorem. W 79 roku p.n.e. został edylem, czyli urzędnikiem, który sprawował nadzór nad bezpieczeństwem publicznym, porządkiem, budowlami i aprowizacją w mieście oraz organizował igrzyska. W 77 roku p.n.e. wybrano go na pretora – przewodniczącego stałych trybunałów sądów przysięgłych. Trzy lata później obdarzono Lukullusa godnością konsula – naczelnego urzędnika cywilnego i wojskowego. W 73 roku p.n.e. i w latach następnych zwyciężał wojska Mitrydatesa. Na podbitych terenach nie dopuszczał do prowadzenia gospodarki rabunkowej, co było zwyczajem Rzymian. Lukullus wprowadził w prowincjach rzymskich w Azji Mniejszej wiele reform, m.in. zmniejszył podatek. Jego reformy administracyjno-gospodarcze wzbudziły z jednej strony wdzięczność ludności prowincji, z drugiej zaś powszechną nienawiść bogatych obywateli rzymskich. Dołączyło się do tego jeszcze niezadowolenie żołnierzy, spowodowane wprowadzeniem surowej dyscypliny i ograniczeniem możliwości grabieży, którą wojsko traktowało jako stałe źródło zarobków. W 66 roku p.n.e., po odwołaniu go z dowództwa w wojnie z Mitrydatesem, ... czytaj dalej

Aptekarz, wynalazca, przemysłowiec, twórca polskiego przemysłu naftowego. Urodził się w ubogiej rodzinie szlacheckiej. W latach 1832-1836 był uczniem gimnazjum w Rzeszowie, lecz nie mógł kontynuować nauki ze względu na trudne warunki materialne. Zostawiwszy szkołę, podjął pracę zarobkową jako pomocnik aptekarza w Łańcucie, a potem w Rzeszowie. Tam zetknął się z Edwardem Dembowskim i brał udział w przygotowywaniu powstania w roku 1846. W tymże roku Ignacy Łukasiewicz został aresztowany i osadzony w więzieniu we Lwowie. Po zwolnieniu z więzienia otrzymał zakaz opuszczania miasta. Podjął pracę w aptece lwowskiej „Pod złotą gwiazdą”. Dzięki przychylności właściciela apteki mógł uzupełnić wykształcenie. W latach 1850-52 studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, a następnie na uniwersytecie w Wiedniu. Po ukończeniu studiów powrócił do Lwowa do pracy w aptece. Oprócz przygotowywania leków zaczął przeprowadzać doświadczenia nad destylacją frakcjonującą ropy naftowej w wyniku czego wydzielił naftę. W roku 1853 skonstruował lampę naftową, do której zastosował naftę – produkt nie-wybuchowy i jasno płonący – jako paliwo. Był to wynalazek iście epokowy – do tej pory oświetlano ... czytaj dalej

Król Francji, syn Ludwika XIII z dynastii Burbonów. Królem Francji został w roku 1643, mając pięć lat. Do czasu osiągnięcia pełnoletności formalnie rządziła w jego zastępstwie matka, Anna Austriaczka. Faktyczne rządy sprawował jednak kardynał Jules Mazarin – pierwszy minister na dworze francuskim. Po dojściu do pełnoletności, przejmując oficjalnie rządy, wypowiedział w parlamencie francuskim słynne zdanie: „Państwo to ja”. Pozbawił znaczenia politycznego arystokrację, otoczył się zdolnymi urzędnikami pochodzącymi z mieszczaństwa i zubożałej szlachty, po śmierci Mazarina przejął ster rządów we Francji. Zakładał manufaktury, popierał handel i rzemiosło, uporządkował finanse. W efekcie po kilku latach sprawowania rządów absolutnych ożywił francuską gospodarkę, wzbogacił skarb królewski, utworzył silną armię i flotę. W podparyskiej miejscowości -Wersalu, zbudował wspaniały pałac, stanowiący godną oprawę jego majestatu. Będąc hojnym mecenasem pisarzy i artystów, przyczynił się do rozkwita francuskiej literatury, muzyki, teatru i sztuki. Jako władca chciał uczynić z Francji największą potęgę Europy, dlatego angażował się w wiele konfliktów zbrojnych, licząc na zdobycze terytorialne. W ... czytaj dalej

Ksiądz hiszpański, założyciel zakonu jezuitów. Pochodził z możnego rodu rycerskiego i był najmłodszym z trzynaściorga rodzeństwa. Po śmierci ojca służył jako paź na królewskim dworze, a następnie przeszedł na służbę oficerską do wicekróla Nawarry. Uczestniczył w wojnie z Francją i w roku 1521 został ciężko ranny pod Pampeluną. Podczas długotrwałej rekonwalescencji przeczytał „Złotą legendę” Jacopa da Voraigne’a, książkę słynną w całej średniowiecznej Europie. Ponadto bratowa podarowała mu nie mniej znane „Życie Jezusa” Ludolfa de Saksa. Po wyzdrowieniu (był chromy do końca życia) opuścił rodzinny zamek Loyola w Kraju Basków i udał się do pobliskiego sanktuarium maryjnego, Montserrat. Tam na ołtarzu złożył swą broń i zatrzymawszy się na krótko w klasztorze dominikanów w Manresie, udał się następnie do górskiej groty, gdzie przez dwa lata pędził życie pustelnicze. Tu powstał zarys słynnych później „Ćwiczeń duchownych”, które, jako owoc dziewiętnastu lat przemyśleń, otrzymały formę ostateczną w roku 1540. Stały się one podstawą późniejszych rekolekcji. W roku 1523 odbył pielgrzymkę do Ziemi Świętej. Podczas podróży był dwukrotnie więziony pod zarzutem ... czytaj dalej

Amerykański astronom i dyplomata. Urodził się w Bostonie, w stanie Massachusetts, zmarł w Flagstaff, w Arizonie. Pochodził ze znanej rodziny amerykańskiej – jego siostrą była poetka Amy Lowell. Percival Lowell w latach 1883-1893 także zajmował się literaturą. Odbywał liczne podróże, m.in. na Daleki Wschód. Tam napisał książki: „Chosón” (1886), „The Soul of the Far East” (1888), „Noto” (1891) i „Occult Japan” (1895). W tym czasie piastował też urząd doradcy przy Koreańskiej Misji Specjalnej w Stanach Zjednoczonych. W roku 1890, zainspirowany odkrytymi przez Giovanniego Schiaparellego kanałami na Marsie, podjął decyzję, by całą swoją energię oraz majątek poświęcić badaniom tej planety. W tym celu w roku 1893 wybudował w miej s-cowości Flagstaff (miejsce wybrał po bardzo dokładnych analizach topograficznych), w stanie Arizona, oraz wyposażył znane obecnie na świecie obserwatorium – Lowell Observatory, gdzie zajmował się badaniem tej planety. Przy okazji odkrył perturbacje w ruchu Urana i przypisał to zjawisko obecności za Uranem jakiejś planety, której nie można dostrzec z Ziemi. Od roku 1905 prowadził regularne obserwacje Urana w swoim laboratorium. W roku 1915 obliczył położenie ... czytaj dalej

Rosyjski przyrodnik, filolog i poeta. Urodził się w wiejskiej rodzinie rybaka z okolic Archangielska. Tam spędził dzieciństwo i młodość. Mając 20 lat, przyjechał do Moskwy z zamiarem dalszego kształcenia się – został studentem Słowiańsko-Grecko-Łacińskiej Akademii, którą ukończył z wyróżnieniem. To otworzyło mu drzwi do nowo utworzonej pracowni fizycznej w Akademii Nauk w Petersburgu. W roku 1736 wysłano go na studia do Niemiec, do Marburga, gdzie przebywał pięć lat. W roku 1745 został mianowany profesorem chemii w Instytucie Petersburskiej Akademii Nauk. W roku 1755 z inicjatywy uczonego utworzono w Moskwie uniwersytet, nazwany później jego imieniem. Łomonosow był wszechstronnie uzdolniony i interesował się wieloma dziedzinami nauki. Stworzył rosyjskie nazewnictwo naukowe. Największe znaczenie miały jego prace z zakresu nauk przyrodniczych, w tym z fizyki i chemii. Niezależnie od francuskiego chemika Antoine’a Laurenta Lavoisiera sformułował prawo zachowania masy. Opracował własną korpu-skularną teorię ciepła, skonstruował fotometr -jeden z pierwszych przyrządów do mierzenia światłości, natężenia oświetlenia i strumienia świetlnego, oraz refraktometr – przyrząd optyczny do mierzenia współczynnika ... czytaj dalej

Filozof angielski. Jeden z głównych przedstawicieli nowożytnego empiry-zmu (pogląd, według którego podstawowa rola w poznaniu przypada doświadczeniu) i sensualizmu (źródłem poznania są wrażenia zmysłowe). Studiował na uniwersytecie w Oksfordzie nauki przyrodnicze i medycynę. W roku 1658 uzyskał stopień magistra. W roku 1660 został na tej uczelni wykładowcą greki, retoryki i filozofii. Był sekretarzem i lekarzem domowym wpływowego polityka, rzecznika liberalizmu, lorda Shaftesbury’ego. W roku 1683, po śmierci Shaftesbury’ego, który zmarł w niełasce, John Locke zbiegł do Holandii. Pozostawał tam do roku 1689, to znaczy do czasu, gdy król Jakub II został zdetronizowany. W roku 1689 wydał słynny „List o tolerancji”, lecz zmuszony był opublikować go anonimowo. Utrzymywał w nim, że państwo nie powinno ingerować w wyznania swoich obywateli. Uważał jednak, że tolerancja religijna nie może obejmować katolików (ponieważ uznają zwierzchność obcego władcy, czyli papieża) i ateistów. Pierwszą książką, która przyniosła uczonemu sławę, były „Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego” (1690). Locke zastanawiał się w tym dziele nad pochodzeniem, naturą i granicą ludzkiego poznania – okazał się w ... czytaj dalej

Wybitny matematyk rosyjski, twórca geometrii nieeuklidesowej. Urodził się w rodzinie urzędnika w Niżnim Nowogrodzie. Do szkoły średniej uczęszczał w Kazaniu, a następnie zaczął studiować na miejscowym uniwersytecie. W roku 1811 ukończył studia na wydziale matematycznym i podjął pracę na tej uczelni jako asystent. W roku 1814 został adiunktem – pomocniczym pracownikiem naukowym. Dwa lata później otrzymał tytuł profesora i piastował to stanowisko przez trzydzieści lat, do roku 1846. Od 1827 roku był także rektorem uniwersytetu w Kazaniu. Niemal równocześnie z węgierskim matematykiem Janosem Bolyaiem i Niemcem Carlem Gaussem stworzył podstawy geometrii odmiennej od geometrii Euklidesa, obowiązującej do tego czasu. Jako punkt wyjścia do swoich dociekań Nikołaj I. Łobaczewski przyjął te same aksjomaty co Euklides, z wyjątkiem jednego – aksjomatu o równoległych, nazwanego potem aksjomatem Łobaczewskiego. Twierdzenie Euklidesa, że przez dany punkt leżący na tej samej płaszczyźnie, co dana prosta, można przeprowadzić tylko jedną prostą równoległą do niej, matematyk rosyjski zastąpił w roku 1826 twierdzeniem, że przez punkt nie leżący na danej prostej przechodzą co najmniej dwie różne proste leżące z tą ... czytaj dalej

Szkocki podróżnik i badacz Afryki, misjonarz protestancki. Urodził się w ubogiej rodzinie chłopskiej. Jako młody chłopak pracował w przędzalni bawełny, jednocześnie zdobywając wiedzę medyczną i teologiczną. W roku 1841 przybył do Afryki, do stacji misyjnej w Beczuanie (obecna Botswana), gdzie ożenił się z córką kierownika misji, Mary Moffat, która później towarzyszyła wielu jego wyprawom. Z biegiem czasu zaczął prowadzić działalność misyjną w głębi Afryki, dokąd nie dotarł przed nim żaden Europejczyk. Później pasja podróżowania i penetrowania nowych lądów wzięła górę nad działalnością misyjną. W roku 1849 zbadał wschodnią część pustyni Kalahari i odkrył znajdujące się tam jezioro Ngami. Dwa lata później (1851) dotarł do rzeki Zambezi. W latach 1853-1854 odbył wyprawę w górę tej rzeki i przeszedłszy przez tereny nad jeziorem Dilo-lo i obszar źródłowy rzeki Kasai (południowo-zachodnia Afryka), dotarł do fortu Luanda nad Oceanem Atlantyckim. Z Luandy przesłał pierwsze wiadomości o dokonanych odkryciach do Towarzystwa Geograficznego w Londynie. Następnie, powróciwszy nad rzekę Zambezi, popłynął z jej biegiem. W wyniku tej wyprawy odkrył w roku 1855 wielki wodospad, który nazwał imieniem ówcześnie ... czytaj dalej

Węgierski kompozytor i pianista. Syn utalentowanego muzycznie urzędnika dworskiego. Naukę gry na fortepianie rozpoczął pod kierunkiem ojca. Mając 9 lat, występował publicznie z koncertami. Przez dwa lata kształcił się w Wiedniu, m.in. u Antonia Salieriego. Od roku 1823 studiował prywatnie w Paryżu, ponieważ nie dostał się do konserwatorium. Stale ćwicząc, nabył takiej biegłości w grze na fortepianie, że zyskał sławę wirtuoza tego instrumentu. W latach paryskich zaprzyjaźnił się z Chopinem. W latach 1839-1847 odbył wiele tournee koncertowych, które przyniosły mu ogromne sukcesy, także finansowe. W roku 1843 koncertował w Warszawie. W roku 1848 przybył do Weimaru, gdzie mieszkał do roku 1861, kiedy to musiał opuścić miasto w wyniku intryg. W Weimarze do roku 1859 prowadził ożywioną działalność artystyczną jako kompozytor, pedagog, dyrygent i dyrektor opery. Pierwszy zapoczątkował koncerty zwane recitalami, wykonywane przez jednego artystę muzyka. W roku 1861 przeniósł się do Rzymu. W tym mieście, w wyniku niepowodzeń osobistych, przyjął w roku 1865 niższe święcenia kapłańskie. W ostatnich latach życia przebywał głównie w Weimarze, Budapeszcie (ufundował tu konserwatorium) i w Rzymie. Liszt należy do wybitnych ... czytaj dalej